AYM'nin Kadri Enis Berberoğlu (3) kararı ile MGK kararlarının hukuki niteliğine ilişkin 2020/18 E. sayılı kararı birlikte düşünüldüğünde, 'Anayasanın üstünlüğü' ve 'hukuk devleti' ilkelerinin korunmasında Anayasa Mahkemesi'nin rolünü ve karşılaştığı zorlukları analiz ediniz. Bir yanda alt derece mahkemesinin direnişi, diğer yanda yasama organının MGK kararlarına icrai nitelik atfetme girişimi karşısında AYM'nin kullandığı anayasal argümanların gücünü ve sınırlarını tartışınız.

Bu iki karar, AYM'nin anayasal düzenin temel ilkelerini korumadaki merkezi rolünü ve bu rolu ifa ederken karşılaştığı ciddi zorlukları ortaya koymaktadır. Berberoğlu kararında AYM, 'yargı organının' Anayasa'nın bağlayıcılığını (m. 153) hiçe saymasıyla, MGK kararında ise 'yasama organının' Anayasa'nın lafzını (m. 118) dolanarak bir kuruma yetki vermesiyle mücadele etmiştir. Her iki durumda da AYM, temel olarak 'Anayasa'nın üstünlüğü' (m. 11) ve 'hukuk devleti' (m. 2) ilkelerine dayanmıştır. Kullandığı argümanların gücü, bu temel ilkelerin normlar hiyerarşisindeki yerinden ve AYM'nin Anayasa'yı yorumlamadaki nihai yetkisinden kaynaklanmaktadır. AYM, Berberoğlu kararında, kararlarına uyulmamasının sadece bir hak ihlali değil, 'anayasal düzene karşı koyma' olduğunu söyleyerek varoluşsal bir duruş sergilemiş; MGK kararında ise Anayasa'nın açık lafzına aykırı bir yetki devrinin mümkün olmadığını belirterek yasamanın keyfiliğini sınırlamıştır. Ancak bu argümanların sınırları, fiili güç karşısında ortaya çıkmaktadır. AYM'nin kararlarının uygulanmasını sağlayacak bir 'icra gücü' yoktur. Kararlarının etkisi, diğer devlet organlarının Anayasa'ya sadakatine ve hukuka saygısına bağlıdır. Bu organlar (yargı veya yasama) AYM kararlarını tanımadığında, AYM'nin yapabileceği tek şey, ihlali tespit etmek, anayasal ilkeleri hatırlatmak ve Berberoğlu kararında olduğu gibi, sorumluluğu diğer kurumlara (TBMM, HSK) havale etmektir. Bu da, anayasal denetimin hukuki gücü ile siyasi/fiili sınırlar arasındaki derin çatışmayı göstermektedir.