AYM ve İHAM'ın, bireysel başvuruya konu olan bir uyuşmazlıkta 'işin esasına girmesi' hangi durumlarda yetki aşımı sayılır, hangi durumlarda sayılmaz?

Makalede (Bireysel Başvuru Yollarının Güncel Sorunları) bu ayrım açıklanmıştır. 'Adil/dürüst yargılanma hakkı' (İHAS m.6) kapsamında yapılan incelemelerde kural olarak mahkemelerin işin esasına girmesi, yani derece mahkemelerinin yerine geçerek delil değerlendirmesi yapması veya davanın sonucunun adil olup olmadığını (örneğin sanığın suçlu olup olmadığını) belirlemesi bir yetki aşımıdır. Bu başvurularda denetim, yargılamanın usul kurallarına uygun yapılıp yapılmadığı ile sınırlıdır. Buna karşılık, 'maddi hakların' (örn. ifade özgürlüğü, yaşam hakkı, kişi hürriyeti) söz konusu olduğu başvurularda, mahkemelerin esasa ilişkin değerlendirme yapması bir yetki aşımı değildir. Örneğin, ifade özgürlüğü başvurusunda, bir düşünce açıklamasının bu özgürlük kapsamında kalıp kalmadığını ve buna uygulanan yaptırımın demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü olup olmadığını incelemek, mahkemenin görevidir. Aksi halde bu mahkemeler, sadece usul denetimi yapan birer mahkemeye dönüşürdü ki bu, bireysel başvuru yolunun amacına aykırı olurdu.