Bir kimsenin, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda hataya düşmesi durumunda, TCK m.30/3'ten yararlanabilmesi için hatanın hangi nitelikte olması gerekir? Hatanın 'kaçınılabilir' olması durumunda failin hukuki sorumluluğu ne olur?

Makalede (Suçun Nitelikli Halinde Hataya Düşülmesi) açıklandığı üzere, TCK m.30/3'ten yararlanılabilmesi için hatanın 'kaçınılmaz' olması şarttır. Kaçınılmaz hata, failin içinde bulunduğu şartlar itibarıyla göstermesi gereken dikkat ve özene rağmen düşmekten kurtulamayacağı bir hatadır. İncelenen YCGK kararında (2018/27 E., 2019/644 K.), sanığın ışığı açmak, seslenmek gibi basit bir dikkat ve özenle ateş ettiği kişinin bir hırsız olmadığını anlayabileceği, dolayısıyla hatasının 'kaçınılmaz' olmadığı sonucuna varılmıştır. Hatanın 'kaçınılabilir' olması durumunda, yani failin daha dikkatli ve özenli davranması halinde hataya düşmeyeceği durumlarda, fail bu hatasından yararlanamaz. Kanun gerekçesinde belirtildiği gibi, bu durumda kişi işlediği fiilden dolayı sorumlu tutulur, ancak bu hata temel cezanın belirlenmesinde (TCK m.61) aleyhine bir faktör olarak dikkate alınabilir. Yani, kaçınılabilir hata durumunda fail, ne meşru savunma ne de haksız tahrik gibi ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerden yararlanabilir.