Bir taşınmaz üzerindeki muhdesatın (yapının) mülkiyetinin kime ait olduğunun tespiti davası açılmasında 'hukuki yarar' hangi istisnai durumlarda kabul edilmektedir?

Kural olarak, TMK m. 684 ve 718 gereği, bir arazi üzerindeki yapı (muhdesat), arazinin bütünleyici parçasıdır ve mülkiyeti arazi malikine aittir. Bu nedenle, muhdesatın mülkiyetinin arz malikinden başkasına ait olduğunun tespiti davası açılamaz. Ancak Yargıtay'ın devamlılık gösteren uygulamalarında, bu kurala istisnalar getirilmiştir. Muhdesatın aidiyetinin tespiti davası açmakta 'güncel hukuki yarar'ın bulunduğu kabul edilen başlıca istisnai durumlar şunlardır: 1) Taşınmaz hakkında derdest bir ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davasının bulunması. (Bu durumda tespit kararı, satış bedelinin paylaştırılmasında dikkate alınacaktır.) 2) Taşınmazın kamulaştırma işlemine konu olması. (Kamulaştırma bedelinin yapı sahibi ile arsa sahibi arasında paylaştırılması için.) 3) Taşınmazın kentsel dönüşüm uygulaması kapsamında olması. Bu gibi durumlarda, açılacak tespit davası bir eda davasının öncüsü niteliğinde olduğundan, hukuki yararın varlığı kabul edilmektedir. (Bkz: Yargıtay 8. HD, 2019/914 E., 2021/4733 K.; barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-106-tespit-davasi.html)