Bir memur, amirinin verdiği ve hukuka aykırı olduğunu düşündüğü bir emri, Anayasa m. 137 uyarınca yerine getirmeyip durumu amirine bildirmiştir. Amir, emrinde ısrar edip yazılı olarak emri yenilemiştir. Memur bu yazılı emri yerine getirmiş, ancak bu işlem nedeniyle bir vatandaş zarar görmüş ve idare aleyhine açtığı davada tazminat ödemeye mahkum edilmiştir. İdare, ödediği bu tazminatı, emri yerine getiren memura 'rücu' edebilir mi? 'Emri yerine getiren sorumlu olmaz' kuralının, memurun idareye karşı olan mali sorumluluğu açısından sonuçlarını açıklayınız.

Hayır, bu durumda idare, ödediği tazminatı emri yerine getiren memura rücu edemez. Bunun temel nedeni, Anayasa'nın 137. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen ve 'kanuna aykırı, ancak konusu suç teşkil etmeyen' emirlere ilişkin prosedürdür. Anayasa m. 137/1'in Koruma Kalkanı: Bu fıkra, ast (memur) ile üst (amir) arasındaki hiyerarşik ilişkide, memuru hukuka aykırı emirler karşısında koruyan bir mekanizma öngörür. Prosedür şöyledir: 1. Memur, amirinden aldığı emrin hukuka (Anayasa, kanun, yönetmelik) aykırı olduğu kanaatindeyse, bu emri 'yerine getirmez' ve bu aykırılığı emri veren amirine 'bildirir'. 2. Amir, emrinde 'ısrar eder' ve bu emrini 'yazı ile yenilerse', memur bu emri yerine getirmekle 'yükümlüdür'. 3. Bu durumda, emri yerine getiren memur 'sorumlu olmaz'. Sorumluluk, emri veren amire aittir. 'Sorumlu Olmaz' İfadesinin Kapsamı: Anayasa'daki 'sorumlu olmaz' ifadesi, hem disiplin sorumluluğunu, hem cezai sorumluluğu (eğer fiil bir suç oluşturuyorsa, ki burada oluşturmuyor) hem de 'mali sorumluluğu' kapsar. Memur, amirinin yazılı ve ısrarlı emri üzerine yerine getirdiği hukuka aykırı bir işlemden dolayı doğan zarardan dolayı idareye karşı mali olarak sorumlu tutulamaz. Rücu Davasındaki Sonuç: İdare, vatandaşa ödediği tazminat için bir rücu davası açacaksa, bu davayı emri yerine getiren memura karşı değil, o kanunsuz emri yazılı olarak vererek zararın doğmasına asıl sebep olan 'amire' karşı açmalıdır. Emri yerine getiren memur, Anayasa m. 137/1'deki prosedüre harfiyen uyduğu için, kendisini mali sorumluluktan tamamen kurtaran bir 'hukuka uygunluk nedeninden' yararlanmış olur. Dolayısıyla, idarenin memura karşı açacağı bir rücu davası reddedilir.