Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmekte olan bir davada, davacı, dava dilekçesinde sadece 'tanık' deliline dayanmış ancak tanıklarının isimlerini bildirmemiştir. Ön inceleme duruşmasında hâkim, davacıya tanık listesini sunması için HMK m. 140/5 uyarınca iki haftalık kesin süre vermiştir. Davacı bu süre içinde tanık listesini sunmazsa, bunun hukuki sonucu ne olur? Davacı, tahkikat aşamasında veya daha sonra bu tanıkları dinletme talebinde bulunabilir mi? Bu durumu 'iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı' (HMK m. 141) ile ilişkilendirerek açıklayınız.

Bu durum, HMK'da öngörülen sürelerin ve usuli işlemlerin ne kadar önemli olduğunu gösteren bir örnektir. Sonuçları şu şekilde analiz edilebilir: 1) Süre İçinde Liste Sunulmamasının Sonucu: HMK m. 140/5'te düzenlenen iki haftalık süre, 'kesin süre'dir. HMK m. 94'e göre, kesin süre içinde yapılması gereken bir işlemi, o süre içinde yapmayan taraf, o işlemi yapma hakkını kaybeder. Dolayısıyla, davacı, hâkimin verdiği bu iki haftalık kesin süre içinde tanık listesini sunmazsa, artık o davada 'tanık deliline dayanma hakkını kaybeder'. 2) Sonraki Aşamalarda Tanık Dinletme Talebi: Davacı, tanık deliline dayanma hakkını kaybettiği için, kural olarak tahkikat aşamasında veya daha sonra (örneğin istinafta) tanık dinletme talebinde bulunamaz. Bu durum, 'iddia ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağı' (HMK m. 141) ile doğrudan ilişkilidir. Bu yasağa göre, taraflar, ön inceleme aşaması tamamlandıktan sonra, kural olarak ne iddialarını ne de savunmalarını dayandırdıkları delilleri genişletemez veya değiştiremezler. Davacının, süresinde bildirmediği tanıkları daha sonra bildirmek istemesi, delillerini genişletme anlamına gelir ve bu yasak kapsamındadır. İstisnalar: Bu katı kuralın bazı istisnaları vardır: a) Karşı Tarafın Açık Muvafakati: Eğer davalı taraf, davacının süre geçtikten sonra tanık dinletmesine açıkça rıza gösterirse, tanıklar dinlenebilir (HMK m. 141/1). b) Islah: Davacı, 'ıslah' (HMK m. 176 vd.) yoluna başvurarak, dilekçesindeki bu eksikliği giderebilir ve tanıklarını bildirebilir. Tarafların yargılamada sadece bir kez ıslah hakkı vardır. c) Sonradan Doğmuş veya Öğrenilmiş Delil: Eğer tanığın varlığı, yargılamanın ilerleyen aşamalarında ortaya çıkmış ve davacının bunu daha önce bilmesi mümkün değilse, 'sonradan delil gösterme' (HMK m. 145) kapsamında bu tanığın dinlenmesini talep edebilir. Bu istisnalar dışında, kesin süreyi kaçıran davacı, tanık dinletme hakkını kalıcı olarak kaybeder.