Asliye Hukuk Mahkemeleri ile Asliye Ticaret Mahkemeleri arasındaki ilişkinin 'görev ilişkisi' olması, davanın taraflarının 'yetki sözleşmesi' (HMK m. 17) benzeri bir anlaşmayla, ticari bir davaya Asliye Hukuk Mahkemesi'nin bakmasını kararlaştırmalarına imkan tanır mı? 'Görevin kamu düzeninden olması' ilkesi bu duruma nasıl bir engel teşkil eder?
Hayır, taraflar bir anlaşmayla ticari bir davaya Asliye Hukuk Mahkemesi'nin bakmasını kararlaştıramazlar. Bunun temel nedeni, mahkemelerin 'görev'ine ilişkin kuralların, 'yetki' kurallarından farklı olarak 'kamu düzeninden' olmasıdır. Aradaki fark şudur: **Yetki Kuralları:** Kural olarak kamu düzeninden değildir (kesin yetki halleri hariç). Taraflar, kanunun izin verdiği çerçevede, aralarında bir 'yetki sözleşmesi' (HMK m. 17) yaparak normalde yetkisiz olan bir mahkemeyi yetkili kılabilirler. Veya davalı, süresinde yetki itirazında bulunmazsa, yetkisiz mahkeme yetkili hale gelir (HMK m. 19/4). **Görev Kuralları:** Görev, bir davanın hangi tür mahkeme (Asliye Hukuk, Asliye Ticaret, Sulh Hukuk, Aile Mahkemesi vb.) tarafından görüleceğini belirler. Görev kuralları kamu düzenindendir. Bu, şu anlama gelir: 1) Taraflar, bir 'görev sözleşmesi' yaparak kanunun belirlediği görev kurallarını değiştiremezler. Böyle bir sözleşme geçersizdir. 2) Hâkim, taraflar itiraz etmese bile, yargılamanın her aşamasında görevli olup olmadığını kendiliğinden (re'sen) araştırmak zorundadır. 3) Görev, bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-c). Görevli olmayan bir mahkeme, davanın esasına giremez, 'görevsizlik kararı' vermekle yükümlüdür. Asliye Hukuk Mahkemesi ile Asliye Ticaret Mahkemesi arasındaki ilişki bir 'görev ilişkisi' olduğu için, TTK'da sayılan mutlak veya nispi ticari davalara bakma görevi münhasıran Asliye Ticaret Mahkemesi'ne aittir. Tarafların bu konuda anlaşarak Asliye Hukuk Mahkemesi'ni görevli kılması hukuken mümkün değildir. Mahkeme, böyle bir anlaşma olsa bile bunu dikkate almaz ve görevsizlik kararı verir. Bu durum, yargılamanın uzmanlık gerektiren alanlarda (ticaret, aile, iş hukuku gibi) bu konuda uzmanlaşmış mahkemeler tarafından görülmesini sağlama amacını güden kamu düzeni düşüncesinden kaynaklanır.