HMK m. 119/1-f uyarınca, dava dilekçesinde 'iddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği' belirtilmelidir. Bu kurala, 'taraflarca getirilme ilkesi' çerçevesinde 'somutlaştırma yükü' (HMK m. 194) denilmektedir. Davacının, dilekçesinde dayandığı bir vakıayı (örneğin, borcu elden ödediğini) hangi delille ispat edeceğini belirtmemesi veya sadece 'her türlü yasal delil' gibi genel bir ifade kullanması durumunda, mahkemenin bu vakıayı araştırmadan karar vermesi hukuka uygun mudur? Mahkemenin bu durumda nasıl bir yol izlemesi gerekir?

Davacının dilekçesinde sadece 'her türlü yasal delil' gibi soyut bir ifade kullanması, HMK m. 119/1-f ve HMK m. 194'te düzenlenen 'somutlaştırma yükü'nün ihlali anlamına gelir. Somutlaştırma yükü, tarafların dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmalarını ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmelerini zorunlu kılar. Bu, yargılamanın başında uyuşmazlığın çerçevesinin netleşmesi ve karşı tarafın savunma hakkını etkin kullanabilmesi için gereklidir. Ancak, bu eksiklik tek başına mahkemenin o vakıayı hiç araştırmadan karar vermesini haklı kılmaz. Bu durum, 'hâkimin davayı aydınlatma ödevi' (HMK m. 31) ile ilişkilidir. Mahkeme, ön inceleme duruşmasında, davacının delillerini somutlaştırmadığını tespit ettiğinde, HMK m. 31 uyarınca davacıya 'borcu elden ödediğiniz vakıasını hangi delillerle ispat etmeyi düşünüyorsunuz?' şeklinde soru sorarak, ona delillerini somutlaştırması için fırsat vermelidir. Davacı bu aşamada delillerini (örneğin, 'şu tanıkları dinletmek istiyorum', 'şu tarihli banka dekontuna dayanıyorum' gibi) somutlaştırabilir. Eğer davacı, hâkimin bu uyarısına rağmen delillerini somutlaştırmaz veya ispat edemezse, o vakıayı ispat edememiş sayılır ve sonuçlarına katlanır. Mahkemenin, aydınlatma ödevini yerine getirmeden, sırf dilekçede somutlaştırma yapılmadığı için vakıayı yok sayarak karar vermesi, hukuki dinlenilme hakkının (HMK m. 27) ihlali sayılabilir ve kanun yolu incelemesinde bozma nedeni olabilir.