Bir idari işlemin 'açıkça hukuka aykırı olması' (İYUK m. 27/2) kriteri ile bir ceza davasında sanığın 'beraat etmesi' arasındaki ilişki nedir? Örneğin, bir disiplin soruşturması sonucunda memuriyetten çıkarma cezası alan bir memur, bu işleme karşı idare mahkemesinde YD talepli iptal davası açmış olsun. Aynı zamanda, disiplin cezasına konu olan eylem nedeniyle hakkında açılan ceza davasında 'beraat' etmişse, bu beraat kararı, idare mahkemesi açısından 'idari işlemin açıkça hukuka aykırı olduğuna' dair güçlü bir karine oluşturur mu?

Ceza mahkemesinin beraat kararı, idare mahkemesi açısından 'idari işlemin açıkça hukuka aykırı olduğuna' dair çok güçlü bir karine oluşturur ve YD kararı verilmesinde önemli bir rol oynar. Ancak bu, otomatik ve mutlak bir sonuç değildir. İlişkiyi şu şekilde analiz etmek gerekir: Ceza hukukunun 'maddi gerçeği' araştırma ilkesi ve daha sıkı ispat standartları (şüpheden sanık yararlanır ilkesi) nedeniyle, ceza mahkemesinin bir fiilin sanık tarafından işlenmediğine veya suç oluşturmadığına dair verdiği beraat kararı, hukuk ve idare mahkemelerini kural olarak bağlar (BK m. 74). Eğer disiplin cezasına konu olan eylemin, memur tarafından işlenmediği gerekçesiyle ceza mahkemesinde beraat kararı verilmişse, idare mahkemesi artık bu fiilin işlendiğini kabul ederek disiplin cezasını hukuka uygun bulamaz. Bu durumda, ceza mahkemesinin maddi vakıaya ilişkin tespiti idare mahkemesini bağlayacağından, bu beraat kararı, disiplin işleminin 'dayanağının ortadan kalktığını' ve dolayısıyla 'açıkça hukuka aykırı' olduğunu gösterir. Mahkemenin bu durumda YD kararı vermesi beklenir. Ancak, beraat kararı fiilin işlenmediğine değil de, suçun 'manevi unsurunun (kast/taksir) yokluğuna' veya 'delil yetersizliğine' dayanıyorsa, durum farklılaşabilir. Disiplin hukuku, ceza hukukundan farklı ilkelere tabidir. Bir eylem, ceza hukuku anlamında suç teşkil etmese bile, 'memuriyet vakarına yakışmayan tutum ve davranış' gibi bir disiplin suçu oluşturabilir. Bu durumda bile ceza mahkemesinin beraat kararı, idari işlemin hukuka aykırılığı yönünde idare mahkemesinin kanaatini güçlü bir şekilde etkileyecek ve 'açıkça hukuka aykırılık' şartının varlığı lehine önemli bir delil teşkil edecektir.