Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2015/1774 E., 2018/794 K. sayılı kararında, davalı tarafın yemin deliline dayanmış olmasına rağmen mahkemenin bu hakkı hatırlatmadan karar vermesi bozma nedeni sayılmıştır. 'Yemin teklif hakkının hatırlatılması' yükümlülüğünün, 'taraflarca getirilme ilkesi' (HMK m. 25) ve 'hâkimin davayı aydınlatma ödevi' (HMK m. 31) çerçevesindeki yerini tartışınız. Mahkeme hangi aşamada ve hangi koşullar altında bu hatırlatmayı yapmalıdır?

Taraflarca getirilme ilkesi (HMK m. 25), kural olarak dava malzemelerinin (vakıalar ve deliller) taraflarca mahkemeye sunulmasını ifade eder. Hâkim kendiliğinden delil toplayamaz. Yemin de tarafların sunması gereken bir delildir ve dilekçeler aşamasında (dava veya cevap dilekçesi) yemin deliline dayanıldığının belirtilmesi gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun kararında da vurgulandığı gibi, yemin deliline dayanan tarafa bu hakkını kullanma imkanı verilmesi, bu ilkenin bir gereğidir. 'Yemin teklif hakkının hatırlatılması' yükümlülüğü, taraflarca getirilme ilkesini yumuşatan ve 'hâkimin davayı aydınlatma ödevi' (HMK m. 31) kapsamında değerlendirilen bir durumdur. Hâkim, taraflara dayanmadıkları bir delili hatırlatamaz, ancak dayandıkları bir delili kullanmaları için usuli bir hatırlatma yapabilir. Mahkeme bu hatırlatmayı, tahkikat aşamasının sonunda, tarafların sunduğu diğer tüm deliller toplandıktan ve incelendikten sonra, yemin deliline dayanan tarafın iddiasını veya savunmasını bu delillerle tam olarak ispat edemediği kanaatine vardığı anda yapmalıdır. Yani, yemin deliline 'sıra geldiğinde' bu hak hatırlatılır. Eğer taraf, diğer delillerle iddiasını zaten ispatlamışsa, yemin teklifine gerek kalmaz. HGK kararında da belirtildiği gibi, ispat yükü kendisinde olan ve dilekçesinde yemin deliline dayanan tarafa, diğer delilleri yetersiz kaldığında mahkemenin yemin teklif etme hakkı olduğunu hatırlatması zorunludur. Bu hatırlatma yapılmadan karar verilmesi, savunma hakkının kısıtlanması anlamına gelir ve bozma nedenidir.