Bir askeri öğrenci adayı hakkında yapılan sağlık muayenesinde, 'geçmiş psikiyatrik tanı reaktif ve tekrarlamayan bir durum gösteriyorsa ve üç aydan kısa süreli tedavi almışsa' 'sağlam' kabul edilebileceği belirtilmiştir (Yönetmelik m.16 Açıklama). Buradaki 'reaktif' durum ne anlama gelir ve bu kriterin adayın mesleğe uygunluğunun değerlendirilmesindeki mantığı nedir?

Cevap: Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ndeki bu bağlamda 'reaktif' durum, psikiyatrik tanının, kişinin altta yatan kronik bir ruhsal bozukluğundan değil, o dönemde yaşadığı belirli bir stresli olaya (örneğin, bir yakının kaybı, sınav stresi, ailevi bir sorun gibi) bir 'reaksiyon' veya 'tepki' olarak ortaya çıktığını ifade eder. Yani, hastalık endojen (içsel) bir nedene değil, ekzojen (dışsal) bir tetikleyiciye bağlı, geçici bir 'uyum bozukluğu' niteliğindedir. Bu kriterin adayın mesleğe uygunluğunun değerlendirilmesindeki mantığı şudur: Askerlik mesleği, doğası gereği yüksek stres barındıran bir meslektir. Sağlık kurulu, adayın gelecekte karşılaşacağı bu stresli durumlara karşı ruhsal dayanıklılığını ölçmeye çalışır. Eğer adayın geçmişteki psikiyatrik sorunu, altta yatan kronik bir rahatsızlıktan (şizofreni, bipolar bozukluk gibi) kaynaklanıyorsa, bu durumun askerlik hayatındaki stresle birlikte tekrarlama veya alevlenme riski yüksek görülür. Ancak sorun, belirli bir olaya karşı verilmiş, geçici ve atlatılmış 'reaktif' bir durum ise, bu, adayın yapısal bir ruhsal zayıflığı olduğu anlamına gelmez. Kişinin o anki stres faktörü ortadan kalktığında ruhsal sağlığına yeniden kavuştuğu kabul edilir. Yönetmelik, bu ayrımı yaparak, her psikiyatrik geçmişi aynı kefeye koymamakta, sorunun niteliğine, süresine ve tekrarlayıcı olup olmamasına bakarak adayın mesleğe ruhsal uygunluğu hakkında daha adil ve isabetli bir karar verilmesini amaçlamaktadır.