CMK m. 91/5 uyarınca Sulh Ceza Hakimliğine yapılan gözaltına itiraz başvurusunda, hakimin 'yakalananın derhal soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verir' hükmü, uygulamada ne anlama gelir ve hangi amaca hizmet eder?
Bu hüküm, Sulh Ceza Hakiminin, evrak üzerinden yaptığı incelemede gözaltı tedbirinin hukuka uygunluğu konusunda bir tereddüt yaşaması veya durumun daha ayrıntılı bir değerlendirme gerektirdiğini düşünmesi halinde başvurduğu bir ara yoldur. Bu kararın temel amacı, şüphelinin durumunun soruşturmanın asıl sahibi olan Cumhuriyet Savcısı tarafından yeniden ve derhal gözden geçirilmesini sağlamaktır. Uygulamadaki anlamı ve hizmet ettiği amaçlar şunlardır: 1. **Soruşturmanın Hızlandırılması:** Hakim, gözaltının devamı için yeterli gerekçe görmemekle birlikte, soruşturmanın selameti açısından kişinin hemen salıverilmesini de riskli bulabilir. Bu kararla, savcının şüpheliyle ilgili ifade alma, sevk etme veya serbest bırakma gibi nihai kararını bir an önce vermesi için bir 'uyarı' ve 'talimat' niteliği taşır. Savcının dosyayı bekletmesinin önüne geçilir. 2. **Hukuka Uygunluk Denetiminin Savcı Tarafından Tekrarı:** Hakim, dosyada gördüğü bir eksiklik veya hukuka aykırılık şüphesi (örneğin, gözaltı gerekçesinin zayıflığı, sürelerin aşılma riski) nedeniyle, savcının bu durumu bizzat şüpheliyi de görerek yeniden değerlendirmesini istemiş olabilir. Bu, savcının kendi kararını veya kolluğun işlemini bir kez daha süzgeçten geçirmesi anlamına gelir. 3. **Fiili Durumun Tespiti:** Hakim, şüphelinin sağlık durumu, kötü muamele iddiaları gibi evrak üzerinden anlaşılamayacak konularda bir şüphe duyduğunda, şüphelinin fiziken savcının önüne getirilerek durumunun tespit edilmesini amaçlayabilir. Özetle bu karar, hakimin gözaltını doğrudan hukuka aykırı bulup serbest bırakma kararı vermediği, ancak devamını da şüpheli bulduğu durumlarda, soruşturmanın sahibi olan savcının sürece derhal müdahale etmesini ve nihai bir karar vermesini temin eden, kişi hürriyetini korumaya yönelik etkin bir denetim mekanizmasıdır.