5271 sayılı CMK'nın 91. maddesinin gerekçesinde, maddenin AİHS m. 5 ve AİHM içtihatları göz önüne alınarak hazırlandığı belirtilmektedir. AİHM'nin 'Brogan ve Diğerleri/Birleşik Krallık' kararında terör suçları için 4 gün 6 saatlik gözaltı süresinin ihlal sayılması ile CMK m. 91/3'te toplu suçlar için öngörülen azami 4 günlük gözaltı süresi arasında bir çelişki var mıdır? Bu durumu nasıl yorumlamak gerekir?

İlk bakışta bir çelişki varmış gibi görünse de, durum daha nüanslıdır. AİHM, 'Brogan' kararında, somut olayın koşullarında 4 gün 6 saati aşan gözaltını, şüphelilerin bu süre zarfında hakim önüne çıkarılmaması nedeniyle AİHS m. 5/3'ün (makul sürede hakim veya adli bir merci önüne çıkarılma hakkı) ihlali olarak görmüştür. Kararın odak noktası, gözaltı süresinin kendisinden çok, bu süre içinde bir yargısal denetim yapılmamasıdır. CMK m. 91 ise bu denetimi güvence altına almıştır. CMK'daki sistem, Brogan kararındaki durumdan farklıdır: 1. **Azami Süre Sınırı:** CMK m. 91/3, toplu suçlarda süreyi azami 4 gün (96 saat) ile sınırlar. Bu süre, terör gibi organize ve karmaşık suçların soruşturulmasındaki güçlükler nedeniyle birçok Avrupa ülkesinin mevzuatında da kabul gören bir üst sınırdır. 2. **Yargısal Denetim İmkanı:** En önemli fark, CMK m. 91/5'in, gözaltı süresinin uzatılması kararına karşı derhal 'Sulh Ceza Hakimine' başvuru imkanı tanımasıdır. Şüpheli, bu 4 günlük süre içinde tutulurken dahi, gözaltının hukuka uygunluğunun bir hakim tarafından denetlenmesini talep edebilir. Hakim, 24 saat içinde bu başvuruyu karara bağlamak zorundadır. Bu mekanizma, AİHS m. 5/3'ün aradığı 'adli bir merci önüne çıkarılma' güvencesini, fiili bir sorgu olmasa da, hukuki bir denetim yoluyla sağlamayı amaçlar. 3. **Kesin Hakim Önüne Çıkarma Süresi:** CMK m. 91/4, toplu suçlarda kişinin en geç 4 gün içinde mutlaka hakim önüne çıkarılacağını emreder. Sonuç olarak, CMK m. 91'deki 4 günlük süre, AİHM'nin terör suçları için istisnai olarak kabul edebileceği sınırlar içindedir ve en önemlisi, 'Brogan' kararındaki ihlalin temel nedeni olan yargısal denetim eksikliğini, CMK m. 91/5'teki itiraz mekanizması ve m. 91/4'teki kesin süre ile gidermeye çalışmıştır. Dolayısıyla doğrudan bir çelişki yerine, AİHM içtihadındaki kaygıları karşılamaya yönelik bir düzenleme söz konusudur.