Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 319. maddesi uyarınca basit yargılama usulünde 'iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı' ne zaman başlar? Bir davalının, cevap dilekçesinde ileri sürmediği bir 'takas' def'ini, tahkikat aşamasında ileri sürmesi mümkün müdür?

HMK m. 319'a göre, basit yargılama usulünde iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı, 'dava ve cevap dilekçelerinin verilmesiyle' başlar. Yazılı yargılamada bu yasak, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin verilmesinden sonra (yani ön inceleme aşamasıyla) başlarken, basit usulde bu süreç çok daha erken bir aşamada, yani davalının cevap dilekçesini verdiği anda başlar. Bu, basit yargılama usulünün süratli olma amacının bir sonucudur. Davalının, cevap dilekçesinde ileri sürmediği bir 'takas' def'ini tahkikat aşamasında ileri sürmesi, bu yasak nedeniyle kural olarak mümkün değildir. Takas, borcu sona erdiren bir 'def'i'dir ve savunmanın bir parçasıdır. Yasağın başlamasından sonra savunmanın genişletilmesi anlamına geleceği için, davalı bunu serbestçe ileri süremez. Ancak bu yasağın iki istisnası vardır (HMK m. 141): 1. Karşı Tarafın Açık Muvafakati: Davacı, davalının takas def'ini tahkikat aşamasında ileri sürmesine açıkça rıza gösterirse, mahkeme bu def'iyi inceleyebilir. 2. Islah: Davalı, bir defaya mahsus olmak üzere 'ıslah' yoluna başvurarak, cevap dilekçesini değiştirebilir ve takas def'ini bu yolla ileri sürebilir. Bu iki istisnai yol dışında, cevap dilekçesinde belirtilmeyen takas def'i, tahkikat aşamasında ileri sürülemez.