Basit yargılama usulüne tabi bir velayet davasında, davacı baba, annenin velayet görevini kötüye kullandığını iddia ederek tanık deliline dayanmıştır. Mahkeme, resen uzman raporu almış ve raporda babanın iddialarının çocuğa sorulduğu ve raporda irdelendiği, çocuğun ise anne yanında kalmak istediği belirtilmiştir. Mahkemenin, 'tanıkla ispat edilmek istenen hususlar zaten uzman raporuyla araştırılmıştır' gerekçesiyle tanıkları dinlemeden davayı reddetmesi hukuken doğru mudur?

Hayır, hukuken doğru değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/1575 E. sayılı kararında da ele alındığı gibi, bu durum hukuki dinlenilme hakkının (HMK m. 27) ihlalidir. Gerekçeleri şunlardır: 1. Resen Araştırma İlkesi, Tarafların Delillerini Engellemez: Velayet davalarında resen araştırma ilkesinin geçerli olması, hakimin tarafların delilleriyle bağlı olmadığı ve kendiliğinden delil toplayabileceği anlamına gelir. Ancak bu ilke, tarafların kanunda öngörülen delilleri (tanık gibi) sunma hakkını ortadan kaldırmaz. Hakim, çocuğun üstün yararı için hem kendi topladığı delilleri hem de tarafların sunduğu delilleri birlikte değerlendirmek zorundadır. 2. Delillerin Niteliği Farklıdır: Uzman raporu, uzmanlık gerektiren bir konuda mahkemeye görüş sunan bir 'bilirkişi delili' niteliğindedir. Tanık beyanı ise, olaya doğrudan tanıklık eden kişilerin gözlem ve bilgilerini aktardığı farklı bir delil türüdür. Bir uzmanın, çocuğa sorduğu sorular üzerinden vardığı sonuçlar, olayın görgü tanıklarının doğrudan beyanlarının yerini tutamaz. Tanıklar, raporda yer almayan veya farklı bir açıdan olayı aydınlatabilecek bilgilere sahip olabilirler. 3. Hukuki Dinlenilme ve İspat Hakkı: Davacının, iddialarını tanıkla ispat etme hakkı, hukuki dinlenilme hakkının temel bir unsurudur. Mahkemenin, 'ben zaten araştırdım' diyerek bu hakkı kullanmasını engellemesi, savunma ve ispat hakkının kısıtlanmasıdır. Mahkeme, tanıkları dinlemeli, beyanlarının değerini serbestçe takdir etmeli ve uzman raporu dahil tüm delilleri bir bütün olarak değerlendirerek bir sonuca varmalıdır.