Basit yargılama usulüne tabi bir davada (HMK m. 316-322), mahkemenin ön inceleme duruşması yapmadan doğrudan tahkikat duruşmasına geçmesi mümkün müdür?

Hayır, kural olarak mümkün değildir. HMK m. 320, basit yargılama usulünde de bir 'ön inceleme' aşamasının varlığını açıkça düzenlemiştir. Bu maddeye göre, mahkeme, dilekçelerin verilmesinden sonra 'ön inceleme' yapar. Bu ön incelemede dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususlar tespit edilir ve taraflar sulhe teşvik edilir. Bu aşama tamamlandıktan sonra tahkikata geçilir. Kanun, 'mümkün olan hallerde' tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verebileceğini belirtse de, bu durum ön incelemenin tamamen atlanacağı anlamına gelmez. Mahkeme, dosya üzerinden de olsa öncelikle bir ön inceleme değerlendirmesi yapmak zorundadır. Uygulamada, genellikle ön inceleme ve tahkikat işlemleri aynı duruşmada birleştirilerek yapılır, ancak ön incelemeye ilişkin usuli işlemlerin (uyuşmazlık konularının tespiti, sulhe teşvik gibi) yerine getirilmesi zorunludur. Ön inceleme yapılmadan doğrudan hüküm kurulması, adil yargılanma hakkının ihlali sayılabilir.