CMK m. 91(5) uyarınca Sulh Ceza Hakimliğine yapılan bir gözaltına itiraz başvurusunda, hakimin incelemeyi 'evrak üzerinde' yapması ne anlama gelir? Bu inceleme usulünün seçilmesinin sebebi nedir?

Hakimin incelemeyi 'evrak üzerinde' yapması, bu inceleme için bir duruşma açmayacağı, tarafları (şüpheli, müdafii, savcı) dinlemeyeceği, sadece soruşturma dosyasındaki mevcut belgelere (yakalama tutanağı, gözaltı kararı, mevcut deliller vb.) bakarak karar vereceği anlamına gelir. Bu, usul ekonomisi ve hız ilkesinin bir gereğidir. Bu inceleme usulünün seçilmesinin temel sebebi, kişi özgürlüğüne yönelik bir müdahale olan gözaltının hukuka uygunluğunun bir an önce ve süratle denetlenmesi ihtiyacıdır. Duruşma açılması, tebligatlar, tarafların dinlenmesi gibi işlemler süreci uzatacaktır. Kanun koyucu, 24 saat gibi kısa ve kesin bir süre içinde karar verilmesini zorunlu kıldığı için, en hızlı inceleme yöntemi olan 'evrak üzerinden inceleme' usulünü benimsemiştir. Bu usul, özgürlüğü kısıtlanan kişinin durumu hakkında hızla bir karar verilerek, haksız bir gözaltı varsa derhal sona erdirilmesini sağlamayı amaçlar.