HMK m. 320/1'de yer alan 'Mahkeme, mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir.' hükmü, basit yargılama usulünde kuralın duruşmasız yargılama olduğu anlamına mı gelir? Yargıtay'ın vesayet davalarındaki yaklaşımı bu konuda neyi göstermektedir?

Hayır, bu hüküm basit yargılama usulünde kuralın duruşmasız yargılama olduğu anlamına gelmez. Bu, oldukça istisnai bir durumdur. 'Mümkün olan hallerde' ifadesi, bu yetkinin sınırlı olduğunu gösterir. Duruşma yapmadan karar verilebilmesi, uyuşmazlığın sadece dosyadaki belgelerle çözülebilecek nitelikte olması ve tarafların hukuki dinlenilme hakkının (HMK m. 27) ihlal edilmemesi şartına bağlıdır. Yargıtay'ın vesayet davalarındaki yaklaşımı (örn: Y8HD E:2017/3003, K:2017/17653) bu durumu net bir şekilde göstermektedir. Vesayet gibi doğrudan kişi haklarını ilgilendiren, tarafların ve ilgili kişilerin dinlenilmesinin zorunlu olduğu davalarda, mahkemenin duruşma açmadan, sadece dosya üzerinden karar vermesi hukuki dinlenilme hakkının ve adil yargılanma hakkının ağır ihlali sayılır. Dolayısıyla, HMK m. 320/1 hükmü, sadece çok açık ve tartışmasız, delil toplanmasını gerektirmeyen durumlarda uygulanabilecek dar kapsamlı bir istisnadır.