HMK m. 200'de belirtilen senetle ispat kuralı, 'delil sözleşmeleri' (HMK m. 193) ile bertaraf edilebilir mi?

Hayır, kural olarak bertaraf edilemez. HMK m. 193, tarafların kanunda belirtilen deliller dışında veya kanunda belirtilen delillerin öngörülen süreden sonra ileri sürülmesini kararlaştırabilecekleri 'münhasır delil sözleşmesi' yapmalarına imkan tanır. Ancak, aynı maddenin ikinci fıkrası, 'Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.' hükmünü içerir. Senetle ispat kuralının tanıkla ispat edilemeyeceğine dair bir sözleşme yapmak, kanunun emredici hükmünü (HMK m. 200) dolanmak ve bir tarafın ispat hakkını aşırı derecede güçleştirmek anlamına geleceği için geçersiz sayılır. Yani, taraflar 'bu uyuşmazlık tanıkla ispat edilemez' diye bir sözleşme yapamazlar, çünkü kanun zaten bunu söylüyor. 'Bu uyuşmazlık sadece tanıkla ispat edilebilir' şeklindeki bir sözleşme ise, senet gibi daha güçlü bir delili devre dışı bırakacağı için yine geçersiz sayılabilir.