375 sayılı KHK Geçici 35. madde uyarınca tesis edilen kamu görevinden çıkarma işlemlerinde, 'savunma hakkı'nın tanınması öngörülmüştür. Metinde bu hakkın 'göstermelik' olduğu ve Anayasa m. 129/2'ye aykırı olduğu yönünde bir eleştiri bulunmaktadır. Anayasal anlamda geçerli bir savunma hakkının asgari unsurları nelerdir? Bir savunma hakkının 'göstermelik' olup olmadığı hangi kriterlere göre değerlendirilebilir?
Anayasa m. 129/2, 'Memurlar ve diğer kamu görevlileri... hakkında savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.' hükmüyle savunma hakkını anayasal bir güvence altına almıştır. Bu hakkın 'göstermelik' olmaması, yani şeklen değil, gerçekten kullanılabilir olması gerekir. Geçerli bir savunma hakkının asgari unsurları şunlardır: 1) Suçlamaları Öğrenme Hakkı: Kişiye, hakkında hangi somut iddiaların, hangi delillere dayanılarak ileri sürüldüğünün açık ve anlaşılır bir şekilde bildirilmesi gerekir. Genel, soyut ve belirsiz suçlamalara (örneğin sadece 'FETÖ ile irtibatlı olduğunuz değerlendirilmiştir' gibi) karşı etkili bir savunma yapılamaz. 2) Makul Süre Verilmesi: Savunmayı hazırlamak için kişiye makul bir süre tanınmalıdır. Metinde KHK'da 'yedi günden az olmamak üzere' bir süre öngörüldüğü belirtilmiştir. Bu sürenin, dosyanın karmaşıklığı ve iddiaların niteliğine göre yeterli olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilmelidir. 3) Delillere Ulaşma ve Delil Sunma Hakkı: Savunma yapacak kişinin, hakkındaki iddiaların dayanağı olan delilleri (raporlar, ifadeler, belgeler vb.) inceleme hakkı olmalıdır. Aynı şekilde, kendi lehine olan delilleri sunma ve tanık dinletme gibi taleplerde bulunma imkanı tanınmalıdır. 4) Savunmanın Dikkate Alınması: Verilen savunmanın ve sunulan delillerin, karar verecek olan makam (kurul veya bakan) tarafından ciddiyetle değerlendirilmesi ve kararın gerekçesinde bu savunmaya neden itibar edilmediğinin makul bir şekilde açıklanması gerekir. Bir Savunma Hakkının 'Göstermelik' Olup Olmadığının Kriterleri: Metindeki eleştiri, 375 sayılı KHK'daki sürecin bu asgari unsurları sağlamadığı iddiasına dayanmaktadır. Bir savunma hakkının göstermelik olup olmadığı şu kriterlere göre değerlendirilebilir: - Suçlamaların Somut Olmaması: Eğer kişiye sadece genel bir 'değerlendirme' sonucu tebliğ ediliyor ve bu değerlendirmenin hangi somut olgu ve delillere dayandığı bildirilmiyorsa, savunma hakkı fiilen kullanılamaz hale gelir. - Delillere Erişimin Engellenmesi: Eğer kişi, hakkındaki raporlara, ifadelere veya diğer belgelere 'gizlilik' gibi gerekçelerle ulaşamıyorsa, neye karşı savunma yapacağını bilemez. - Kararın Önceden Verilmiş Olması: Metindeki eleştirideki gibi, 'yasa dışı oluşumlarla ilgisi olduğunu düşündüğünüz kişileri kamu görevinden çıkarın, ancak çıkarmadan önce savunma hakkı vermeyi de sakın unutmayın' algısı, kararın aslında soruşturma başlamadan verildiği ve savunmanın sadece bir formalite olduğu izlenimini yaratır. Eğer savunma, sonucu değiştirmeye yönelik bir mekanizma değil de, sadece tamamlanması gereken bir prosedür olarak görülüyorsa, o savunma hakkı göstermeliktir. Sonuç olarak, gerçek bir savunma hakkı, kişiye iddiaları öğrenme, makul sürede hazırlanma, delillere erişme ve sunduğu savunmanın dikkate alınması imkanlarını tanıyan bir süreci ifade eder. Bu unsurlardan bir veya birkaçının eksikliği, savunma hakkını 'göstermelik' hale getirir ve işlemi Anayasa m. 129/2'ye aykırı kılar.