5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5, işçiye davalının ikametgahı veya işin yapıldığı yer mahkemesinde dava açma konusunda seçimlik bir hak tanımaktadır. Bu yetki kuralının 'kamu düzenine' ilişkin olduğu kabul edilmektedir. Bu durumun pratik sonucu nedir? Davalı işveren süresinde yetki itirazında bulunmasa dahi hâkim, yetkisizliği re'sen dikkate alabilir mi?
Evet, hâkim yetkisizliği re'sen (kendiliğinden) dikkate alabilir. 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenen yetki kuralının 'kamu düzenine' ilişkin olmasının pratik sonuçları şunlardır: 1) Tarafların Anlaşması Geçersizdir: Maddenin son cümlesi 'Bunlara aykırı sözleşme geçerli değildir' demek suretiyle, tarafların iş sözleşmesiyle bu yetki kurallarının aksine bir yetkili mahkeme belirleyemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır. Bu, emredici bir kuraldır ve işçiyi koruma amacına yöneliktir. 2) Re'sen Gözetme Yükümlülüğü: Yetkinin kamu düzenine ilişkin olması, onun bir 'dava şartı' niteliğinde olduğu anlamına gelir. Hâkim, davanın her aşamasında (ilk itirazlar süresi geçse bile) mahkemenin yetkili olup olmadığını kendiliğinden denetlemek zorundadır. Metindeki Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2014/9-2163 E. sayılı kararında da bu ilke yinelenmiştir: 'İş mahkemesinin yetkisi kamu düzeni ile ilgili olduğundan, davalı tarafça süresinde yetki itirazı yapılmamış olsa bile, mahkeme tarafından bu husus kendiliğinden göz önünde bulundurmalıdır. Bir başka anlatımla hâkim, davanın her aşamasında yetki itirazını dikkate alabileceği gibi, kendisi de resen yetkisizlik kararı verebilir.' 3) Yetki İtirazı Süreye Tabi Değildir: Normalde kesin olmayan yetki itirazı, HMK m. 19 uyarınca cevap dilekçesiyle birlikte süresinde yapılmalıdır. Ancak iş mahkemelerinde yetki kamu düzeninden olduğu için, davalı bu itirazını davanın her aşamasında ileri sürebilir. Hâkim de davalının bir itirazı olmasa bile bu durumu fark ettiğinde yetkisizlik kararı verebilir. Sonuç olarak, iş mahkemelerinin yetkisi, HMK'daki genel yetki kurallarından farklı olarak, tarafların iradesine tabi olmayan, kamu düzenine ilişkin kesin bir yetki kuralıdır. Bu nedenle davalı işveren süresinde yetki itirazında bulunmasa dahi, hâkim, davanın İMK m. 5'te belirtilen yetkili mahkemelerden birinde açılmadığını tespit ederse, davanın herhangi bir aşamasında kendiliğinden yetkisizlik kararı verebilir.