Bir davada delil olarak dayanılan bir belgenin, HMK m. 202 anlamında 'delil başlangıcı' sayılması ile HMK m. 222 anlamında 'ticari defter' olarak kesin delil sayılması arasındaki temel farklar nelerdir?

Bu iki delil türü arasında ispat gücü ve hukuki sonuçları açısından temel farklar bulunmaktadır: 1) Delil Niteliği: Ticari defterler, kanunda belirtilen şartları taşıdığında 'kesin delil' niteliğindedir. Delil başlangıcı ise 'takdiri delil' olan tanık dinlenmesine olanak tanıyan, kendisi takdiri delil niteliğinde bir 'belge'dir. 2) İspat Gücü: Ticari defterler, lehe veya aleyhe olarak tek başlarına bir vakıayı ispata yeterli olabilir. Delil başlangıcı ise tek başına ispata yeterli değildir; sadece iddiayı 'muhtemel' kılar ve başka delillerle (özellikle tanıkla) desteklenmesi gerekir. 3) Fonksiyonu: Ticari defterlerin fonksiyonu, bir vakıayı kesin olarak kanıtlamaktır. Delil başlangıcının fonksiyonu ise, HMK m. 200'deki 'senetle ispat' kuralını aşarak, tanık dinlenmesini mümkün kılmaktır. Kısacası, ticari defterler doğrudan sonuca götüren bir delil iken, delil başlangıcı sonuca götürecek diğer delillerin (tanığın) kullanılmasının önünü açan bir 'anahtar' delildir.