Anayasa Mahkemesi'nin 'Etkili Başvuru Hakkı' ve 'yeterli giderim' arasındaki ilişki, ihlalin kaynağının belirlenmesi bakımından neden önemlidir?

AYM'nin *Mehmet Doğan* ([GK], B. No: 2014/8875) kararında belirtildiği üzere, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılabilmesi için öncelikle ihlalin kaynağının belirlenmesi gerekir. İhlal; idari eylem ve işlemlerden, yargısal işlemlerden veya yasama işlemlerinden kaynaklanabilir. İhlalin kaynağının belirlenmesi, uygun 'giderim yolu'nun belirlenebilmesi açısından önem taşır. Eğer ihlal, idari veya yargısal başvuru yoluna ilişkin kanun hükmünün bulunmamasından kaynaklanıyorsa, bu ihlalin bütün sonuçlarıyla giderilebilmesi ancak kanuni düzenleme yapılması veya ilgili hükümlerin yeni ihlallere yol açılmayacak şekilde değiştirilmesiyle ancak ihlale yol açan konuda kanuni düzenleme yapılması veya ilgili hükümlerin yeni ihlallere yol açılmayacak bir şekilde değiştirilmesi ile mümkün olur. Yani, ihlalin kaynağı yasama kaynaklıysa, giderim de yasama yoluyla olmalıdır. Bazı durumlarda sadece kanuni düzenleme yapılması yeterli olmayabilir; bu durumda, mağdurların maddi ve manevi zararlarını telafi edici birtakım tedbirlerin alınması da gerekebilir. (AYM, Mehmet Doğan GK, B. No: 2014/8875, § 57; AYM, Nevriye Kuruç B. No: 2021/58970, § 104-105)