Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının bir istisnası olarak 'etkili bir başvuru yolunun bulunmaması' durumunu nasıl değerlendirmektedir?

AİHM, Sözleşme'nin 13. maddesi anlamında 'etkili bir başvuru yolu'nun bulunmamasını iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının istisnası olarak kabul etmektedir. AİHM'in *Daneshpayeh/Türkiye* (B. No: 21086/04) ve *Ümmühan Kaplan/Türkiye* (B. No: 24240/07) kararlarında Türk hukuk sisteminde makul sürede yargılanma hakkının uzunluğuna ilişkin etkili bir şikâyet mekanizması bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu durumda, başvurucuların ulusal düzeyde haklarını koruyabilecekleri bir yol olmadığı için, doğrudan AİHM'e başvurmaları mümkündür. AİHM, bu tür bir boşluğun yapısal bir sorun teşkil ettiğini ve devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediğini belirtir. (Sözleşme 13; AİHM, Daneshpayeh/Türkiye, § 32; AİHM, Ümmühan Kaplan/Türkiye, § 33; AYM, Nevriye Kuruç B. No: 2021/58970, § 32-33)