AİHM, Durukan ve Birol/Türkiye kararında, başvuranların Anayasa Mahkemesi'ne yaptıkları başvuruların 'açıkça dayanaktan yoksun' bulunarak reddedilmesini 'aşırı şekilcilik' olarak nitelendirmiştir. 'Aşırı şekilcilik' kavramı, AİHS'nin hangi maddesiyle güvence altına alınan hakkın ihlali anlamına gelir?
'Aşırı şekilcilik' kavramı, AİHS'nin 6. maddesinin 1. fıkrasında güvence altına alınan **'adil yargılanma hakkı'**nın bir unsuru olan **'mahkemeye erişim hakkı'**nın ihlali anlamına gelir. Mahkemeye erişim hakkı, mutlak bir hak olmayıp, belirli sınırlamalara tabi olabilir. Ancak bu sınırlamalar, hakkın özünü zedeleyecek boyutta olmamalıdır. 'Aşırı şekilcilik', bir mahkemenin, usul kurallarını, hakkın özünü zedeleyecek kadar katı, orantısız ve makul olmayan bir şekilde yorumlayarak, bir kişinin davasının esastan incelenmesini engellemesi durumunu ifade eder. AİHM'in Durukan ve Birol/Türkiye kararındaki mantığı şöyledir (§ 40-42): 1. **Mahkemeye Erişim Hakkı:** Başvuranların Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunma hakkı, mahkemeye erişim hakkı kapsamındadır. 2. **Orantısız Engel:** Anayasa Mahkemesi, başvuranların sundukları başvuru formlarında şikayetlerinin özünü ve dayandıkları olguları yeterince belirtmelerine rağmen, 'yeterli delil sunmadıkları' veya 'argümanlarını yeterince geliştirmedikleri' gibi soyut ve belirsiz gerekçelerle başvurularını esastan incelememiştir. 3. **Aşırı Şekilci Yorum:** AİHM'e göre bu, usul kurallarının, başvuruyu anlamsız kılacak ve bireysel başvuru hakkını etkisizleştirecek şekilde, orantısız ve katı bir yorumudur. Bu durum, başvuranların, uyuşmazlıklarının yetkili mahkeme (AYM) tarafından esastan karara bağlanmasını engelleyen bir 'set' oluşturmuştur. Sonuç olarak, ulusal bir mahkemenin, bir başvuruyu esastan incelemeyi, bu tür aşırı şekilci gerekçelerle reddetmesi, AİHS m. 6/1'de güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlalini teşkil eder. AİHM, bu nedenle Hükümetin 'iç hukuk yollarının tüketilmediği' itirazını da reddetmiştir, çünkü tüketilmesi gereken yol, aşırı şekilcilik nedeniyle etkisiz hale getirilmiştir.