HMK m. 30'daki usul ekonomisi ilkesi, 1086 sayılı HUMK'un 77. maddesi ile karşılaştırıldığında ne gibi bir yenilik veya farklılık getirmektedir?
HMK m. 30, büyük ölçüde mülga 1086 sayılı HUMK'un 77. maddesinin ruhunu ve amacını taşımakla birlikte, bazı önemli farklılıklar ve vurgular içermektedir. HMK m. 30'un gerekçesinde, bu maddenin '1086 sayılı Kanunun 77 nci maddesinin sadeleştirilmiş şekli' olduğu belirtilmiştir. Temel farklılıklar ve yenilikler şunlardır: 1. **Terminolojik Değişiklik:** HUMK m. 77, 'tahkikat ve muhakemenin' süratle icrasından bahsederken, HMK m. 30 daha modern ve kapsayıcı bir terim olan 'yargılama' terimini kullanmıştır. Bu, sadece tahkikat ve sözlü yargılama aşamalarını değil, dilekçelerin teatisi ve ön inceleme dahil olmak üzere yargılamanın tüm sürecini kapsayan bir ifade tarzıdır. 2. **Adil Yargılanma Hakkı ile Doğrudan Bağlantı Kurulması:** HMK m. 30'un gerekçesinde, bu ilkenin 'Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6 ncı maddesindeki adil yargılanma hakkı ile doğrudan ilgili' olduğu açıkça vurgulanmıştır. Bu, ilkenin sadece bir usul kuralı olmadığını, aynı zamanda temel bir insan hakkı olan adil yargılanma hakkının (özellikle 'makul sürede yargılanma' unsuru) bir yansıması ve güvencesi olduğunu ortaya koyar. Bu vurgu, eski kanunun gerekçesinde bu kadar net değildi. 3. **Denge Vurgusu:** HMK m. 30'un gerekçesinde, yargılamanın hızlandırılması ile maddi gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması arasında bir 'denge' kurulması gerektiği belirtilmiştir. 'Yargılamanın hızlandırılmasının sıkı şekilde uygulanması hayat olayının mükemmelleştirilmesini sınırlar ve böylece hükmün temellerinin mükemmelliği ve doğruluğunu olumsuz yönde etkiler.' Bu denge vurgusu, ilkenin, hakkın özünü feda edecek kadar katı bir şekilciliğe dönüşmemesi gerektiğine işaret eder. Özetle, HMK m. 30, eski düzenlemenin amacını korumakla birlikte, terminolojiyi modernize etmiş, ilkeyi temel haklarla (adil yargılanma) daha güçlü bir şekilde ilişkilendirmiş ve hız ile doğruluk arasındaki dengeye dikkat çekerek daha rafine bir felsefi altyapı sunmuştur.