Anayasa Mahkemesi'nin E.2018/137 sayılı kararında, 7145 sayılı Kanun ile 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na eklenen ve valiye 'belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir' yetkisi veren düzenleme, Anayasa'ya aykırı bulunmamıştır. Bu yetkinin, Anayasa'nın 15. maddesinde düzenlenen olağanüstü hal rejiminden farkı nedir?

Bu yetkinin Anayasa'nın 15. maddesinde düzenlenen olağanüstü hal rejiminden temel farkları, yetkinin kapsamı, süresi, koşulları ve tabi olduğu hukuki rejimdir. 1. Hukuki Rejim: * Dava Konusu Yetki (Olağan Dönem): 7145 sayılı Kanun ile getirilen bu yetki, 'olağan' hukuk rejiminde, yani bir olağanüstü hal ilanı olmadan kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle, bu yetki kullanılırken Anayasa'nın 13. maddesindeki genel sınırlama ilkelerine (kanunilik, meşru amaç, ölçülülük, hakkın özüne dokunmama) tam olarak uyulması gerekir. * Olağanüstü Hal Yetkisi (Anayasa m. 15): Anayasa'nın 15. maddesi, sadece 'savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde' temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceğini veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabileceğini düzenler. Bu, olağan döneme göre çok daha geniş ve istisnai bir yetkidir. Bu rejimde, 'ölçülülük' ve 'milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi' şartıyla, Anayasa'daki güvencelere aykırı tedbirler dahi alınabilir. 2. Kapsam ve Süre: * Dava Konusu Yetki: Valinin yetkisi daha sınırlıdır. 'Belirli yerler' veya 'belirli saatler' ile coğrafi ve zamansal olarak kısıtlıdır. Yetkinin süresi, vali tarafından 'on beş günü geçmemek üzere' belirlenir. Bu, sürekli ve genel bir kısıtlama yetkisi değildir. * Olağanüstü Hal Yetkisi: OHAL yetkileri, genellikle OHAL ilan edilen tüm bölgeyi ve OHAL süresini kapsayacak şekilde çok daha geniştir. Sokağa çıkma yasağı gibi çok daha ağır kısıtlamalar getirilebilir. 3. Yargısal Denetim: * Dava Konusu Yetki: Bu yetkiye dayanılarak alınan valilik kararları, idari işlem niteliğindedir ve İdare Mahkemelerinde iptal davasına konu edilebilir. Tam bir yargısal denetime tabidir. * Olağanüstü Hal Yetkisi: OHAL döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin yargısal denetimi, Anayasa Mahkemesi tarafından daha sınırlı bir çerçevede yapılır. Sonuç olarak AYM, dava konusu yetkiyi, OHAL yetkileri gibi istisnai ve geniş bir yetki olarak değil, olağan dönemde kamu düzenini sağlamaya yönelik, belirli sınırlar ve yargısal denetim güvencesiyle çevrili, ölçülü bir idari tedbir olarak değerlendirmiş ve bu nedenle Anayasa'ya aykırı bulmamıştır.