Bir ceza davasında, bilirkişi raporu alınması için mahkemece verilen kesin süreye uyulmaması, her durumda o delilden vazgeçilmiş sayılma sonucunu doğurur mu? Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin E:2016/76 sayılı kararındaki ilkeler, ceza yargılamasına kıyasen uygulanabilir mi?
Hayır, her durumda bu sonucu doğurmaz. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin hukuk davasına ilişkin E:2016/76, K:2017/2574 sayılı kararında 'kesin süre' kurumunun uygulanması için belirtilen ilkeler (ara kararın açıklığı, masraf miktarının belirtilmesi, sonuçların ihtar edilmesi), ceza yargılamasına da kıyasen uygulanabilir. Çünkü bu ilkeler, adil yargılanma hakkının temel güvenceleri olan hukuki dinlenilme hakkı ve öngörülebilirlik ilkesinden kaynaklanır. Ceza yargılaması açısından durum şöyledir: 1. **Maddi Gerçeğin Araştırılması İlkesi:** Hukuk yargılamasından farklı olarak, ceza yargılamasına 'maddi gerçeğin araştırılması' ve 're'sen araştırma' ilkeleri hakimdir. Eğer alınacak bilirkişi raporu, suçun sübutu, nitelendirilmesi veya sanığın kusur durumu gibi maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu ve vazgeçilmez bir delil ise, mahkeme, sanık veya katılan taraf masrafını yatırmadı diye bu delili toplamaktan vazgeçemez. Bu durumda mahkeme, masrafın Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanarak raporun alınmasına karar vermelidir. Aksi takdirde, eksik inceleme ile hüküm kurulmuş olur. 2. **Sanığın Lehine Delillerin Toplanması:** Eğer bilirkişi raporu, sanığın savunmasını destekleyecek ve lehine sonuç doğurabilecek bir delil ise, mahkemenin bunu da re'sen toplaması gerekebilir. Sanığın mali gücünün olmaması, delile ulaşmasını engellememelidir. 3. **Vazgeçilebilir Deliller:** Ancak, alınacak rapor, davanın esası için mutlak zorunlu olmayan, sadece taraflardan birinin kendi iddiasını güçlendirmeye yönelik bir delil ise, bu durumda mahkemenin usulüne uygun olarak vereceği kesin süreye uyulmaması, o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılma sonucunu doğurabilir. Sonuç olarak, Yargıtay Hukuk Dairesi'nin kesin süreye ilişkin belirlediği şekil şartları ceza yargılaması için de geçerlidir. Ancak ceza yargılamasının 'maddi gerçeği araştırma' yükümlülüğü nedeniyle, masraf yatırılmaması, davanın esası için zorunlu olan bir delilin toplanmamasına gerekçe oluşturmaz.