Nevriye Kuruç başvurusunda AYM, bireysel başvurudan önce tüketilmesi gereken başvuru yollarının 'etkili' olması gerektiğini belirtmiştir. 'Etkili başvuru yolu' kavramı, Güher Ergun ve diğerleri kararı temelinde nasıl tanımlanmaktadır?

Yargı Pusulası bilgi merkezi soru-cevap kaydı #315039

Anayasa Mahkemesi, Nevriye Kuruç kararında (§ 27) atıf yaptığı Güher Ergun ve diğerleri kararında 'etkili başvuru yolu' kavramını, makul sürede yargılanma hakkı ihlalleri özelinde tanımlamıştır. Bu tanıma göre bir başvuru yolunun 'etkili' sayılabilmesi için iki temel işlevden birini veya her ikisini birden yerine getirmesi gerekir: 1. **Önleyici Etki:** Yargılama faaliyetinin makul sürede gerçekleştirilmesini temin eden, yani yargılamanın gereksiz yere uzamasını önleyici bir etkisi olan idari veya yargısal bir yol olmalıdır. Bu, ihlal gerçekleşmeden önce devreye giren bir mekanizmadır. 2. **Tazmin Edici Etki:** Yargılamanın makul sürede yapılmaması sonucunda oluşan zararları tespit ve tazmin edici nitelikte bir yol olmalıdır. Bu, ihlal gerçekleştikten sonra ortaya çıkan mağduriyeti gidermeye yönelik bir mekanizmadır. Güher Ergun kararında AYM, Türk hukuk sisteminde o tarih itibarıyla bu iki işlevi de yerine getiren, yani yargılamanın uzamasını önleyen veya uzamadan doğan zararları gideren etkili bir başvuru yolu bulunmadığını tespit etmiştir (§ 28). Bu tespit, makul sürede yargılanma hakkı ihlali iddialarıyla yapılan bireysel başvurularda, 'başvuru yollarının tüketilmesi' kuralının aranmamasına ve başvuruların doğrudan kabul edilebilir bulunmasına yol açmıştır. Etkili başvuru yolu, sadece teoride var olan değil, pratikte de başarı şansı sunan ve yeterli giderim sağlayan bir yol olmalıdır.