Durukan ve Birol/Türkiye davasında AİHM, Hükümetin 'şikayetler HAGB kararlarının usule ilişkin adaleti ve yasallık gerekliliğini ihlal ettiğine dair değil' şeklindeki savunmasını neden dikkate almamıştır? AİHM'in re'sen inceleme yetkisi bu durumda nasıl bir rol oynamıştır?
AİHM, Hükümetin bu savunmasını dikkate almamıştır çünkü Mahkeme, önüne gelen bir davada, tarafların ileri sürdüğü hukuki nitelendirmelerle bağlı değildir. Mahkeme, 'jura novit curia' (mahkeme hukuku bilir) ilkesi uyarınca, tarafların sunduğu olay ve olguları, kendisi hukuki olarak nitelendirme ve Sözleşme'nin ilgili maddeleri ışığında re'sen inceleme yetkisine sahiptir. Durukan ve Birol/Türkiye davasında (§ 54, 62), başvuranlar şikayetlerinde doğrudan HAGB mekanizmasının 'kanunla öngörülme' şartını ihlal ettiğini açıkça belirtmemiş olsalar da, AİHM bu konuyu kendisi gündeme getirmiştir. Bunun nedenleri şunlardır: 1. **Şikayetin Özü:** Başvuranların şikayetlerinin özü, ifade özgürlüklerine yapılan müdahalenin haksız olduğudur. HAGB, bu müdahalenin somut uygulandığı hukuki araçtır. Dolayısıyla, müdahalenin kendisi incelenirken, müdahaleye imkan tanıyan yasal aracın (CMK m. 231) Sözleşme'ye uygunluğu da incelenmek zorundadır. 2. **Yapısal Sorunun Varlığı:** AİHM, daha önceki kararlarında ve AYM'nin *Atilla Yazar* kararında tespit edilen, HAGB kurumuna ilişkin yapısal sorunların farkındadır. Önüne gelen benzer bir davada, bu yapısal sorunu görmezden gelmesi beklenemez. Mahkeme, bu sorunun somut davadaki yansımalarını re'sen inceler. 3. **Kanunilik Şartının Önceliği:** Bir müdahalenin meşru bir amaç güdüp gütmediği ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı incelenmeden önce, o müdahalenin 'kanunla öngörülüp öngörülmediği' şartının sağlanması gerekir. Bu, AİHM'in izlediği standart inceleme metodolojisidir. AİHM, somut olayda HAGB'nin uygulandığını görmüş ve bu uygulamanın yasal dayanağının Sözleşme'ye uygunluğunu öncelikli olarak incelemiştir. Bu nedenlerle AİHM, Hükümetin dar kapsamlı savunmasıyla kendini sınırlamamış, başvuruya konu olan temel sorunu (HAGB'nin yasallığı) re'sen ele alarak karara bağlamıştır.