AYM'nin E.2018/137 sayılı kararında, 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin (c) bendinin iptal gerekçesi nedir? Bu bendin iptali, masumiyet karinesi ve ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkeleriyle nasıl ilişkilidir?

İptal edilen geçici 19. maddenin (c) bendi, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar nedeniyle soruşturma veya kovuşturma altında olan kişilerin pasaportlarının iptal edilebilmesini veya yeni pasaport verilmemesini düzenliyordu. Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi, masumiyet karinesi ve ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkelerine aykırı bularak iptal etmiştir. İlişkisi şöyledir: 1. **Masumiyet Karinesi (Anayasa m. 38/4):** Kural, henüz haklarında kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı bulunmayan, sadece soruşturma veya kovuşturma altında olan (yani 'şüpheli' veya 'sanık' sıfatını taşıyan) kişilere yönelik ağır bir yaptırım (pasaport iptali gibi seyahat özgürlüğünü kısıtlayan) öngörmektedir. Bir kişi, suçluluğu mahkeme kararıyla sabit olmadan, sadece şüpheye dayanarak yaptırıma maruz bırakılmaktadır. Bu durum, 'suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz' ilkesini ihlal eder. 2. **Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği (Anayasa m. 38/7):** Metinde doğrudan belirtilmese de, bu tür düzenlemeler genellikle kişinin kendisiyle birlikte aile bireylerini de etkileyebilmektedir. Ancak buradaki temel sorun, bir kişinin henüz ispatlanmamış bir fiil nedeniyle peşinen 'cezalandırılır gibi' bir tedbire tabi tutulmasıdır. Pasaport iptali, kişiyi yurt dışına çıkmaktan alıkoyan, adeta bir ceza niteliği taşıyan bir idari tedbirdir. Henüz suçluluğu kanıtlanmamış birine bu denli ağır bir kısıtlama getirilmesi, sorumluluğun şahsiliği ve orantılılık ilkeleriyle de bağdaşmaz. AYM, bu tür tedbirlerin ancak çok istisnai durumlarda ve somut delillere dayalı bir mahkeme kararıyla (adli kontrol gibi) uygulanabileceğini, kanunla genel ve soyut bir şekilde tüm şüpheli/sanıkları kapsayacak şekilde düzenlenemeyeceğini kabul etmektedir.