Ceza Muhakemesi Hukukunda 'maddi hakikate ulaşma' ve 'adil yargılanma' ilkeleri arasındaki ilişkiyi, 'etkin soruşturma yükümlülüğü' bağlamında ve Yargıtay'ın 'eksik soruşturma' eleştirileri üzerinden tartışınız.

Ceza muhakemesinin temel amacı, 'maddi hakikate' yani gerçeğe hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ulaşmaktır. Bu amaç, 'adil yargılanma hakkı' (AİHS m.6) ile sıkı bir ilişki içindedir. Adil yargılanma, hukuk devleti kuralları içinde yargılanmayı öngörür ve bu kurala aykırılık, işlemin adil olmasını engeller. **Etkin Soruşturma Yükümlülüğü:** * AİHM kararlarıyla ortaya çıkan 'etkin soruşturma yükümlülüğü', özellikle yaşama hakkı ve işkence yasağının ihlaline yönelik savunulabilir bir iddianın varlığı halinde, iç hukuk organlarınca yürütülecek ceza soruşturmasının faillerin tespit edilip cezalandırılmasını mümkün kılacak etkinliğe sahip olmasını gerektirir (Cem Şenol, Etkin Soruşturma Yükümlülüğü). Türkiye açısından bu yükümlülük, AİHM nezdindeki birçok ihlal kararı nedeniyle özel bir öneme sahiptir. * Etkin soruşturma, soruşturma ve (gerektiğinde) kovuşturma makamlarınca muhakeme konusu fiil ve faile dair tüm araştırmaların eksiksiz biçimde yürütülmesi ve nihayetinde 'kuşkunun yenilmesi' anlamına gelir. Bunun sağlanamaması halinde ise kuşkunun fail lehine yorumlanması esastır. **Yargıtay'ın 'Eksik Soruşturma' Eleştirileri:** * Yargıtay kararlarında sıklıkla rastlanan 'eksik soruşturma sebebiyle bozma ilamı' (örneğin, Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2015/15770 K., 2016/121 K. ve 2016/14-943 K., 2017/223 K. karşı oy), etkin soruşturma yükümlülüğüne aykırılığın denetim muhakemesi sürecinde açık tespitinden başka bir şey değildir. Bu durum, ülkemiz ceza adalet sisteminde üzüntü verici bir gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır. Cumhuriyet savcılıkları ve hatta bazı hallerde kovuşturma makamları, tüm araştırma işlemlerini titizlikle tamamlamamakta, eksiksiz delille dava açılmasını sağlayamamaktadır. * **Örnekler:** Yargıtay, cinsel saldırı gibi suçlarda, olay yerinden elde edilebilecek kan, sperm, kıl, tükürük gibi biyolojik örnekler üzerinde bilimsel inceleme yapılmamasını veya olayla ilgili doğrudan bilgisi bulunan herkesin dinlenilmemesini eksik soruşturma olarak değerlendirmiştir. Mağdur beyanlarının yan delillerle desteklenmesi veya çelişkilerin giderilmesi için gerekli tüm araştırma imkanlarının tüketilmemesi, hükmün adil bir yargılama mahsulü olamayacağını gösterir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2016/14-943 K., 2017/223 K. karşı oy). **Sonuç:** Maddi hakikate ulaşma ve adil yargılanma ilkeleri, ancak etkin bir soruşturma ve kovuşturma süreciyle güvence altına alınabilir. Yargıtay'ın 'eksik soruşturma' nedeniyle bozma kararları, bu ilkelerin yargılamada eksiksiz bir şekilde uygulanmasının hayati önemini vurgulamaktadır. Kuşkular yenilmeden ve gerekli tüm araştırmalar yürütülmeden verilmiş bir hüküm, adil yargılanma hakkını ihlal eder ve masumiyet karinesini zedeler.