Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 124. maddesinde düzenlenen 'tarafta iradî değişiklik' ilkesini, maddenin fıkralarını ve Yargıtay'ın bu konudaki yerleşik içtihatlarını göz önünde bulundurarak açıklayınız. Özellikle maddi hata veya kabul edilebilir yanılgı durumlarında karşı tarafın rızası aranmaksızın taraf değişikliğinin kabulüne ilişkin istisnaları örneklerle izah ediniz.
HMK'nın 124. maddesi, bir davada taraf değişikliğinin esaslarını düzenler. Genel kural, taraf değişikliğinin 'ancak karşı tarafın açık rızası ile mümkün' olduğudur (HMK m.124/1). İstisnalar: 1. Kanunlarda yer alan özel hükümler: Taraf değişikliğine ilişkin özel kanun hükümleri saklı tutulmuştur (HMK m.124/2). 2. Maddi hata veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği: Maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir (HMK m.124/3). 3. Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi: Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul edebilir. Bu durumda hâkim, davanın tarafı olmaktan çıkarılan ve aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder (HMK m.124/4). Yargıtay İçtihatları ve Örnekler: * Tapu Kaydında Düzeltim Davaları: Tapu sicilindeki yanlışlıklardan kaynaklanan davalarda tapu müdürlükleri ilgili sıfatıyla yer almalıdır. Eğer Hazine ya da Kadastro Müdürlüğü hasım gösterilerek dava açılırsa, bu husumet yanılgısı olarak değil, HMK 124/4 uyarınca 'kabul edilebilir bir yanılgı' olarak değerlendirilir ve dava dilekçesinin ilgili sıfatıyla Tapu Müdürlüğüne tebliğinin sağlanması gerekir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2016/16896 E. , 2018/9468 K.). * Hayat Sigortası Tazminat Davası: Murisin çektiği kredi nedeniyle yapılan hayat sigortası poliçesi bedelinin tahsili davasında, davanın yanlışlıkla kredi veren bankaya açılması yerine sigorta şirketine yöneltilmek istenmesi maddi hata olarak kabul edilmiştir. Mahkeme, davacının esasen sigorta şirketine yönelmek istediğinin açık olduğunu ve HMK 124/3 uyarınca taraf değişikliği talebinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2016/649 E. , 2017/3592 K.). * İcra Takipleri: Ölü kişi hakkında icra takibi başlatılması, maddi hataya ve kabul edilebilir bir yanılgıya dayalı olduğundan, alacaklının HMK 124/3-4 uyarınca taraf değişikliği yaparak takibi mirasçılara yöneltmesinin mümkün olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2016/16848 E. , 2017/8873 K.). * İşe İade Davaları (Alt İşveren-Asıl İşveren): İşçinin yalnızca asıl işveren veya alt işveren aleyhine işe iade davası açması durumunda, mahkeme davanın hemen reddetmeyip, davalı olarak gösterilmeyen diğer işverene davanın teşmili (genişletilmesi) için davacıya süre vermeli ve taraf teşkili sağlanmalıdır. Bu, hukuki dinlenilme hakkının gereğidir (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2017/898 E. , 2017/1124 K.). İlgili Kanun Maddesi: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.124. İlgili Mahkeme Kararı: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2016/16896 E. , 2018/9468 K.; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2016/649 E. , 2017/3592 K.; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2016/16848 E. , 2017/8873 K.; Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2017/898 E. , 2017/1124 K. (barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-124-tarafta-iradi-degisiklik.html)