TCK m. 94/1, işkence suçunu 'insan onuruyla bağdaşmayan' davranışlar olarak tanımlamaktadır. 'İnsan onuru' kavramının soyut ve felsefi niteliği, 'suçta ve cezada kanunilik' ilkesinin gerektirdiği 'belirlilik' ve 'açıklık' unsurlarıyla nasıl bağdaştırılabilir? Bir davranışın 'insan onuruyla bağdaşmadığının' tespitinde hakim hangi objektif kriterlere başvurabilir?

'İnsan onuru' kavramı, soyut ve felsefi bir temelden gelse de, ceza hukukunda içeriklendirilmiş ve somutlaştırılmış bir kavramdır. Bu kavramın TCK m. 94'te kullanılması, kanunilik ilkesinin belirlilik unsuruyla şu şekilde bağdaştırılır: 1. **Anayasal ve Uluslararası Hukukla Somutlaştırma:** 'İnsan onuru', Anayasa'nın (örn. m. 17) ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin (örn. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi m. 3, BM İşkenceye Karşı Sözleşme) temelini oluşturur. Bu metinler ve bu metinleri yorumlayan İHAM ve diğer uluslararası organların kararları, 'insan onuruyla bağdaşmayan muamelenin' ne olduğuna dair zengin bir içtihat birikimi oluşturmuştur. Hakim, TCK m. 94'ü yorumlarken bu uluslararası ve anayasal çerçeveyi dikkate almak zorundadır. Bu, keyfi yorumun önüne geçen objektif bir ölçüt sağlar. 2. **Maddenin Diğer Unsurlarıyla Birlikte Değerlendirme:** TCK m. 94, 'insan onuruyla bağdaşmayan' ifadesini tek başına bırakmaz. Kavramı, 'bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine, aşağılanmasına yol açacak' şeklinde somut sonuçlarla birlikte tanımlar. Bu sonuçlar, 'insan onuruna' yönelik saldırının objektif göstergeleridir. **Hakimin Başvurabileceği Objektif Kriterler:** Hakim, bir davranışın insan onuruyla bağdaşıp bağdaşmadığını tespit ederken şu kriterlere başvurabilir: - **Fiilin Niteliği ve Şiddeti:** Fiilin yol açtığı fiziksel veya ruhsal acının derecesi (İHAM'ın 'asgari ağırlık eşiği' kriteri). - **Süresi ve Tekrarı:** Fiilin anlık mı olduğu yoksa belirli bir süre devam edip etmediği. - **Mağdurun Durumu:** Mağdurun yaşı, cinsiyeti, sağlık durumu ve savunmasızlığı gibi özellikler. - **Amacı:** Fiilin, kişiyi aşağılamak, küçük düşürmek, iradesini kırmak gibi bir amaç taşıyıp taşımadığı. - **Uygulandığı Koşullar:** Fiilin aleni bir şekilde mi, yoksa kişinin en savunmasız olduğu bir anda mı (gözaltı gibi) gerçekleştirildiği. Bu kriterler, soyut olan 'insan onuru' kavramına somut bir içerik kazandırarak kanunilik ilkesinin gerektirdiği belirliliği sağlar. (Bkz: sen.av.tr, 'İşkence' makalesi ve TCK m. 94)