İYUK madde 20'de düzenlenen 'dosyaların incelenmesi' usulünü ve mahkemelerin bu konudaki yetkilerini açıklayınız. Özellikle 'Devletin güvenliği' gibi hassas bilgilerin talep edilmesi durumunda usul nasıldır?

Yargı Pusulası bilgi merkezi soru-cevap kaydı #308726

İYUK madde 20, idari yargılamada dosyaların incelenmesi ve bilgi/belge toplama yetkisini düzenler. 1. **Re'sen İnceleme ve Bilgi/Belge Talebi:** Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi 'kendiliğinden' yapar. Mahkemeler, belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararların, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir (İYUK m. 20/1). Bu yetki, idari yargının 'araştırma ilkesi'ne (resen araştırma ilkesi) dayanır; yani mahkeme, tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmayıp maddi gerçeğe ulaşmak için re'sen delil toplayabilir. 2. **Hassas Bilgilerin Talebi ve Reddi:** İstenen bilgi ve belgeler 'Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine veya Devletin güvenliği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise', Cumhurbaşkanı ya da ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan, gerekçesini bildirmek suretiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir (İYUK m. 20/3). Bu, milli güvenlik ve dış politika gibi alanlarda yürütme organına özel bir takdir yetkisi tanır. Ancak, verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez (İYUK m. 20/3 ek cümle). Bu sınırlama, idareye savunma hakkını kullanması için adil bir ortam sağlamayı ve yargılamanın temel haklar lehine olmasını güvence altına almayı amaçlar. 3. **Dosyaların Sonuçlandırılma Süresi:** Mahkemeler, dosyaları öncelik ve ivedilik durumları göz önünde bulundurularak geliş tarihlerine göre inceler ve tekemmül ettikleri sıra dahilinde bir karara bağlar. Bunların dışında kalan dosyalar ise tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır (İYUK m. 20/5).