Bir idari işlemin iptali davasında mahkemenin, HMK m. 31'e atıfla davayı aydınlatma ödevi kapsamında, davacının dilekçesinde belirtmediği bir hukuka aykırılık sebebini re'sen araştırması ve bu sebebe dayanarak işlemi iptal etmesi mümkün müdür? İdari yargıdaki 're'sen araştırma ilkesi' (İYUK m. 20) bu duruma nasıl bir etki eder?

Evet, mümkündür. İdari yargılama usulünde, özel hukuk yargılamasından farklı olarak 're'sen araştırma ilkesi' geçerlidir. İYUK m. 20/1, 'Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar' hükmünü amirdir. Bu ilke, idari yargı yerinin tarafların iddia ve savunmalarıyla sıkı sıkıya bağlı olmadığını, davanın çözümü için gerekli olan her türlü delili ve bilgiyi kendiliğinden toplayabileceğini ve hukuki sebepleri re'sen araştırabileceğini ifade eder. Özel hukuk yargılamasında geçerli olan 'taraflarca getirilme ilkesi'nin aksine, idari yargıda hakim, kamu düzeni ve hukuka uygunluk denetimi yapma görevi nedeniyle daha aktif bir role sahiptir. Bu nedenle, bir iptal davasında davacı, dilekçesinde işlemi sadece 'sebep' unsuru yönünden sakat olduğunu iddia etmiş olsa bile, mahkeme yapacağı incelemede işlemin 'yetki' veya 'şekil' unsurları yönünden de hukuka aykırı olduğunu tespit ederse, bu re'sen tespit ettiği hukuka aykırılık sebebine dayanarak işlemi iptal edebilir. HMK m. 31'deki hakimin davayı aydınlatma ödevi, idari yargıdaki bu geniş 're'sen araştırma ilkesi'nin yanında daha sınırlı kalır. İdari yargıdaki re'sen araştırma ilkesi, hakime sadece belirsiz hususları aydınlatma değil, tarafların ileri sürmediği vakıa ve hukuki sebepleri de araştırma yetkisi tanır. (Kaynak: 2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu-(iyuk).html, Madde 20; HMK m. 31'e atıf yapılan İYUK m. 31)