İYUK'a göre istinaf ve temyiz kanun yollarının temel farklarını, inceleme mercii, incelemenin kapsamı (maddi vaka/hukuki denetim) ve kararların kesinliği açısından karşılaştırınız.

İYUK'ta düzenlenen istinaf ve temyiz kanun yolları arasındaki temel farklar şunlardır: | Özellik | İstinaf (İYUK m. 45) | Temyiz (İYUK m. 46) | |---|---|---| | **İnceleme Mercii** | Bölge İdare Mahkemesi (BİM) | Danıştay | | **İncelemenin Kapsamı** | Hem maddi vaka (olay) hem de hukuki yönden denetim yapar. İkinci bir ilk derece mahkemesi gibi hareket eder, delilleri yeniden değerlendirebilir, ihtiyaç duyarsa keşif, bilirkişi incelemesi yapabilir (m. 45/4). | Kural olarak sadece hukuki yönden denetim yapar. İlk derece mahkemesinin maddi vakıa tespitleri ve delil takdiri ile bağlıdır. Ancak, maddi yanlışlıklar veya vakıaların değerlendirilmesindeki bariz hukuka aykırılıklar denetim kapsamına girebilir. | | **Verilecek Karar** | BİM, ilk derece mahkemesi kararını hukuka aykırı bulursa, kararı kaldırır ve 'işin esası hakkında yeniden bir karar verir' (m. 45/4). Yani, dosyayı geri göndermez, kendisi yeni bir hüküm kurar. | Danıştay, kararı hukuka aykırı bulursa, kural olarak kararı 'bozar' ve dosyayı kararı veren mercie (BİM'e) geri gönderir (m. 49/2). Ancak istisnai hallerde düzelterek onama veya esastan karar verme yetkisi vardır. | | **Kararların Kesinliği** | BİM'in temyize kapalı olan kararları (konusu belli bir parasal sınırı geçmeyenler vb.) kesindir (m. 45/6). | Danıştay'ın temyiz üzerine verdiği onama ve bozma kararları ile Danıştay Dava Daireleri Kurulları'nın ısrar üzerine verdiği kararlar kesindir. | Özetle, istinaf hem maddi hem hukuki denetim yapan ve işin esası hakkında yeniden karar veren bir kanun yolu iken; temyiz, kural olarak sadece hukuki denetim yapan ve kararı bozarak geri gönderen bir içtihat merciidir. (Kaynak: 2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu-(iyuk).html, Madde 45, 46, 49)