4857 sayılı İş Kanunu'nda düzenlenen iş güvencesi kavramını, amacını, dayanaklarını (Anayasal ve Uluslararası) ve kapsamını detaylıca açıklayınız. İş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için işçiden aranan şartları belirtiniz.
İş güvencesi, modern iş hukukunun temel amaçlarından biridir ve işçinin geleceğe güven duymasını, işini kaybetme endişesinden uzak tutulmasını hedefler. İşverenin iş sözleşmesini meşru ve makul bir neden olmaksızın keyfi olarak sona erdirmesini engelleyerek, iş ilişkilerinde sürekliliği sağlamayı amaçlar. **I. İş Güvencesinin Amacı ve Kapsamı:** İş güvencesi, işçinin işten çıkarılamayacağı anlamına gelmez. Kanunda belirtilen geçerli ya da haklı fesih nedenlerinin bulunması halinde işçi, işten çıkarılabilir. Bu durumda işverenin keyfi hareket ettiğinden söz edilemez. İş güvencesi, işverenin fesih hakkının kısıtlanması yerine, bu hakkın sınırlandırılması olarak nitelendirilir (Centel, İş Güvencesi, s. 10). **II. İş Güvencesinin Dayanakları:** 1. **Anayasa:** * **Madde 49 (Çalışma Hakkı ve Ödevi):** "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır." İş güvencesi, çalışma hakkının yaşama geçirilmesi ve işçilere işlerinin sürekliliğinin sağlanması açısından anayasal bir temel oluşturur. * **Madde 48 (Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü):** İş güvencesi hükümleri, Anayasa'nın 48. maddesiyle de desteklenir, zira iş güvencesi işçinin işyerini bırakamaması veya işverenin teşebbüs özgürlüğünü engellemesi biçiminde yorumlanmaz; aksine bu hakları sınırlamadan güvence sağlar (Centel, İş Güvencesi, s.22-23). 2. **Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 158 Sayılı Sözleşmesi:** * 1982 yılında kabul edilen ve Türkiye tarafından 9 Haziran 1994 tarihinde onaylanan 158 Sayılı Hizmet İlişkisine Son Verilmesi Sözleşmesi, iş güvencesini somut olarak düzenleyen en önemli uluslararası metindir. Sözleşme, iş ilişkisine, işçinin kapasitesine veya işin yürütümüne veya işin gereklerine dayalı geçerli bir neden olmadıkça son verilemeyeceği ilkesini benimser (ILO 158 Sayılı Sözleşme m. 4). * Sözleşme'nin 5. ve 6. maddeleri, sendika üyeliği, işçi temsilciliği, şikayet hakkı kullanımı, ırk, cinsiyet, medeni hal, hamilelik, hastalık gibi nedenlerin geçerli neden oluşturmayacağını belirtir. * Madde 7, işçinin tutumu ve verimi ile ilgili nedenlerle fesihlerde, işverenden makul ölçülerde beklenemeyecek haller hariç, savunma fırsatı verilmesi gerektiğini düzenler. **III. 4857 Sayılı İş Kanunu ve İş Güvencesinin Kapsamı:** 4857 sayılı İş Kanunu, 4773 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeleri bazı değişikliklerle devralarak iş güvencesi sistemini benimsemiştir. İş güvencesinin kapsamı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesinde düzenlenmiştir. İş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için işçiden aranan şartlar şunlardır: 1. **İşyerinde Otuz veya Daha Fazla İşçi Çalışması:** Fesih bildiriminin yapıldığı tarihte işyerinde otuz veya daha fazla işçinin çalışıyor olması gerekir. 2. **En Az Altı Aylık Kıdem:** İşçinin aynı işyerinde en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. Bu süre, yer altı işlerinde çalışan işçiler için aranmaz. 3. **Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi:** İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir. 4. **İşveren Tarafından Fesih:** İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmiş olması gerekir. İşçinin haklı nedene dayanarak dahi iş sözleşmesini feshetmesi durumunda iş güvencesinden yararlanılamaz. Fesih dışı sona erme hallerinde (ölüm, ikale vb.) de iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. 5. **İşveren Vekili Statüsünde Olmama:** İşçinin, işletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden, işçiyi işe alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekillerinden olmaması gerekir (4857 S. K. m. 18/son).