HMK'nın 'taraflarca getirilme ilkesi' (m. 25) ile 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' (m. 31) arasında nasıl bir denge vardır? Hakimin aydınlatma ödevi, tarafların sunmadığı bir delili resen istemesini kapsar mı?

Bu iki ilke arasında hassas bir denge vardır. 'Taraflarca getirilme ilkesi', davanın maddi temelini oluşturan vakıa ve delilleri sunma yükümlülüğünün taraflara ait olduğunu belirtir. 'Hâkimin davayı aydınlatma ödevi' ise, tarafların sunduğu dava malzemesindeki 'belirsiz veya çelişkili' hususları açıklığa kavuşturmak için hâkime soru sorma, belge isteme gibi yetkiler verir. Aydınlatma ödevi, taraflarca getirilme ilkesinin bir istisnası değildir, onu tamamlar. Kural olarak, hâkimin aydınlatma ödevi, tarafların hiç dile getirmediği veya dayanmadığı bir vakıayı veya delili resen araştırmasını ve dosyaya dahil etmesini kapsamaz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2013/5656 E. sayılı kararındaki karşı oyda da belirtildiği gibi, aydınlatma ödevi, mevcut dava malzemesindeki belirsizliklerle ilgilidir. Tarafların sunmadığı bir delili (örneğin puantaj kaydını) hâkimin resen istemesi, aydınlatma ödevinin sınırlarını aşarak taraflarca getirilme ilkesini ihlal etmek anlamına gelir. (HMK m. 25, m. 31; Yargıtay 22. HD, E. 2013/5656, K. 2014/4645, Karşı Oy)