5510 sayılı Kanun'un 85. maddesinde düzenlenen 'Asgarî İşçilik Uygulaması'nın temel amacını, işçilik tutarının tespitinde dikkate alınan unsurları ve bu tespitten kaynaklanan prim borçlarına ilişkin hukuki süreçleri (itiraz, yargı yolu) değerlendiriniz. Ayrıca, asgari işçilik tespitinde 'uzlaşma komisyonlarının' rolünü ve uzlaşmanın hukuki sonuçlarını açıklayınız.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 85. maddesi, 'Asgarî İşçilik Uygulaması'nı düzenleyerek kayıt dışı istihdamla mücadele etmeyi ve işverenin bildirim yükümlülüklerini güvence altına almayı amaçlar. **1. Asgarî İşçilik Uygulamasının Temel Amacı ve İşçilik Tutarının Tespiti:** * **Amaç:** İşverenin, işin emsaline, niteliğine, kapsam ve kapasitesine göre işin yürütümü açısından gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunduğunun tespiti halinde, eksik bildirilen primlerin tahsilini sağlamaktır. Bu, özellikle inşaat sektörü ve ihale yoluyla yapılan işlerde sıkça karşılaşılan kayıt dışılığı engellemeyi hedefler. * **Tespit Unsurları:** Asgarî işçilik tutarı belirlenirken, yapılan işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan sigortalı sayısı, ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar dikkate alınır. Tespitler, Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından yapılır. **2. Prime İlişkin Hukuki Süreçler:** * **Araştırma ve Tebliğ:** Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ve özel nitelikteki inşaat işleri için yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği Kurumca araştırılır. Eksik bildirim tespit edilirse, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim tutarı, 89. madde gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir. * **Taahhüt ve Kesinleşme:** Tebliğ edilen prim ve gecikme cezası/zammının ödendiği veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi halinde borç kesinleşir. Taahhüdün yerine getirilmemesi halinde 88 ve 89. maddeler uyarınca işlem yapılır. * **İnceleme ve Re'sen Tahakkuk:** Ödeme yapılmaması, taahhütname verilmemesi veya Kurumca denetime gerek görülmesi durumunda Kurumca inceleme yapılır. Asgarî işçilik tutarının Kuruma bildirilmediği tespit edilirse, Kurumca re'sen tahakkuk ettirilen sigorta primleri, 88 ve 89. maddeler dikkate alınarak işverene tebliğ edilir. * **İtiraz ve Yargı Yolu:** İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazın reddi halinde işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Ancak, mahkemeye başvurulması prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. * **İdari Para Cezası:** Asgarî işçilik tutarının bildirilmediği tespit edilen işyerleri hakkında ayrıca 102. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası uygulanır. **3. Asgarî İşçilik Tespit Komisyonu:** * Kuruma yeterli işçilik tutarının bildirilmiş olup olmadığının araştırılmasında, işin yürütümü için gerekli olan asgarî işçilik tutarının tespitinde dikkate alınacak asgarî işçilik oranlarının saptanması ve oranlara vaki itirazların incelenerek karara bağlanması amacıyla 'Asgarî İşçilik Tespit Komisyonu' kurulur. Komisyon, Kurum teknik elemanları ile işçi/işveren konfederasyonları ve TOBB'dan üyelerden oluşur. Komisyon salt çoğunlukla toplanır ve kararlar en az dört üyenin aynı yöndeki oyu ile alınır. **4. Uzlaşma Komisyonlarının Rolü ve Uzlaşmanın Hukuki Sonuçları:** * **Uzlaşma İmkanı:** Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından sürekli işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemesi sonucunda tespiti yapılan ve sigortalılara maledilemeyen fark sigorta primine esas kazanç matrahı üzerinden gecikme cezası, gecikme zammı ve idari para cezalarında, konuya ilişkin raporun Kuruma gönderilmesinden önce işverenle uzlaşma yapılabilir. * **Uzlaşmanın Hukuki Sonuçları:** * Uzlaşmaya varılması halinde, bu durum tutanakla tespit edilir. * Uzlaşılan tutarlar **kesin olup, işverence dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayet ve itirazda bulunulamaz.** Bu, yargı yolunun kapanması anlamına gelir. * Uzlaşılan prim ve idari para cezaları, uzlaşma tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir. * İşveren, uzlaşılan idari para cezası tutarı için ayrıca peşin ödeme indiriminden yararlandırılmaz. * Uzlaşılan tutarların, bu sürede tam olarak ödenmemesi halinde uzlaşma bozulur ve uzlaşılan tutarlar kazanılmış hak teşkil etmez. * Uzlaşmanın sağlanamaması, uzlaşmaya varılamamış olması veya uzlaşmanın bozulması hallerinde işveren, bu konuya ilişkin daha sonra uzlaşma talep edemez. * **Sonraki Durum:** Uzlaşma neticesinde indirim yapılması nedeniyle tahsil edilmemiş olan sigorta primlerinin daha sonra Kurum veya mahkeme kararıyla sigortalılara mal edilmesi halinde, daha önce eksik tahsil olunan sigorta primleri, gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil olunur. Bu düzenlemeler, asgari işçilik uygulamasının hem caydırıcılığını artırmakta hem de işverenlere hukuki kesinlik ve belirli durumlarda uzlaşma imkanı sunmaktadır.