Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 138. maddesinde düzenlenen 'dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verme' yetkisinin kapsamını ve bu yetkinin, dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmeden kullanılıp kullanılamayacağı hususundaki Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin yaklaşımını değerlendiriniz.

HMK'nın 138. maddesi, mahkemeye dava şartları ve ilk itirazlar hakkında, 'gerekmiyorsa ön inceleme duruşması yapmaksızın' dosya üzerinden karar verme yetkisi tanır. Bu yetki, yargılamanın başında usulü eksikliklerin hızlıca giderilmesi amacını taşır. Ancak, bu yetkinin kapsamı ve özellikle 'dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmeden' kullanılıp kullanılamayacağı hususu tartışmalıdır. **Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2015/65 E., 2015/1097 K. sayılı kararı:** Bu karar, dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden dosya üzerinden görevsizlik kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Kararın gerekçeleri şunlardır: 1. **Dilekçelerin Karşılıklı Verilmesi Zorunluluğu:** HMK m.137/1 ve m.139/1'e göre ön inceleme, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır. HMK m.138'deki 'dosya üzerinden karar verme' yetkisi, dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. 2. **İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağının Başlangıcı:** HMK, iddia ve savunmanın genişletilmesi/değiştirilmesi yasağını dilekçelerin karşılıklı verilmesinin tamamlanmasına kadar ileriye ötelemiştir (HMK m.141, m.319). Davalıya cevap dilekçesi verme hakkı tanınmadan görevsizlik kararı verilmesi, davalının iddia ve savunma haklarını kullanmasını engeller. 3. **Davalı Hakları:** HMK, görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi üzerine dosyanın görevli/yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etme (HMK m.20/1) ve yargılama giderlerini talep etme (HMK m.331/2) gibi hakları davalıya tanımıştır. Bu hakların kullanılabilmesi için dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmiş olması gerekir. 4. **Hukuki Dinlenilme Hakkı:** Dava dilekçesi tebliğ edilmeden dosya üzerinden görevsizlik kararı verilmesi, HMK m.27'de düzenlenen hukuki dinlenilme hakkına aykırılık oluşturur. **Sonuç:** Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, dava şartlarının her aşamada incelenebileceği HMK m.115/1 hükmüne rağmen, taraflara savunma hakkı tanınmadan, yani dava dilekçesi tebliğ edilmeden dosya üzerinden görevsizlik kararı verilmesini usul yönünden bozma sebebi saymıştır. (barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-319-iddia-ve-savunmanin-genisletilmesi-ve-degistirilmesi-yasagi.html)