Hukuki dinlenilme hakkı (HMK m.27) kavramını açıklayarak, basit yargılama usulünde (HMK m.320/1) 'duruşma yapmadan dosya üzerinden karar verme' yetkisinin bu hakla ilişkisini Yargıtay içtihatları doğrultusunda değerlendiriniz.
Hukuki dinlenilme hakkı (HMK m.27), hukuk yargılamasında temel bir ilke olup, Anayasa'nın 36. maddesinde tanımını bulan 'hak arama hürriyeti'nin bir gereğidir. Bu hak, tarafların yargılama ile ilgili bilgi sahibi olmasını, açıklama ve ispat hakkını kullanmasını, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirme yapmasını ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir. (barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-319-iddia-ve-savunmanin-genisletilmesi-ve-degistirilmesi-yasagi.html, Yargıtay 21. Hukuk Dairesi 2014/20086 E., 2015/3209 K.) Basit yargılama usulünde HMK m.320/1'e göre, 'Mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verebilir.' Ancak bu yetki 'mümkün olan haller' ile sınırlı ve bu haller madde metninde açıkça sayılmamıştır. **İlişki ve Yargıtay Yaklaşımı:** Yargıtay, 'mümkün olan haller' belirlenirken hukuki dinlenilme hakkının göz önünde tutulması gerektiğini vurgulamıştır. Dosya üzerinden karar verilebilecek haller, hukuki dinlenilme hakkını ihlal etmeyecek hallerle sınırlı tutulmalıdır. Eğer mahkeme, tarafların dinlenmesine ihtiyaç duyarsa, bunu tahkikat aşamasında değil, ön inceleme oturumunda yapmalıdır. Tarafların iddia ve savunma haklarını kullanabilmeleri için dilekçelerin karşılıklı olarak verilmesinin tamamlanması veya bunun için kanunda belirlenen sürelerin geçmesi gerekir. Özellikle Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 23.02.2015 tarihli kararında, tarafların hukuki dinlenilme hakkını ihlal edecek biçimde dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda davanın esası hakkında karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu ve bozma nedeni teşkil edeceği belirtilmiştir. Bu, mahkemenin tarafların beyanlarını almadan ve delilleri toplamadan karar vermemesi gerektiğini gösterir. (barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-319-iddia-ve-savunmanin-genisletilmesi-ve-degistirilmesi-yasagi.html)