HMK 312/1 hükmünde belirtilen 'feragat veya kabul, talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkin ise yargılama giderlerine mahkûmiyet, ona göre belirlenir' ilkesini çoklu davalı veya çoklu talep içeren davalar bağlamında açıklayınız. Yargıtay içtihadı, bu durumda harç ve vekalet ücreti hesaplamalarını nasıl yönlendirmektedir?
HMK 312/1 maddesi, feragat veya kabulün talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkin olması halinde yargılama gideri sorumluluğunun bu kısma göre belirleneceğini hükme bağlar. Bu ilke, özellikle birden fazla davalının bulunduğu veya davacının birden fazla talepte bulunduğu davalarda harç ve vekalet ücreti hesaplamalarında önemli bir rol oynar. **Çoklu Davalı Durumunda Uygulama:** * **Kabul/Feragat Eden Davalı Sorumluluğu:** Eğer davalılardan sadece biri veya birkaçı davayı kabul ederse, HMK 312/1 uyarınca bu kabul eden davalılar, kabul ettikleri kısım oranında yargılama giderlerinden sorumlu tutulur. Diğer davalılar hakkında ise davanın esası görülmeye devam eder ve onların yargılama gideri sorumluluğu, davanın onlar açısından haklı/haksız çıkma durumuna göre belirlenir. * **Müteselsil Sorumluluk:** HMK 326/3 maddesi, 'Aleyhine hüküm verilenler birden fazla ise mahkeme yargılama giderlerini, bunlar arasında paylaştırabileceği gibi, müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir.' hükmünü içerir. Kısmi kabul/feragat durumunda, kabul eden davalıların kendi hisselerine düşen kısım üzerinden sorumluluğu söz konusu olurken, diğer davalılarla ortak sorumluluk, mahkemenin takdirine bağlıdır. * **Örnek:** Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2014/14491 E., 2016/2167 K. sayılı kararında, tapu iptal ve tescil davasında davalılardan birinin davayı kabul etmesi, ancak diğer davalıların reddetmesi üzerine, kabul eden davalı yargılama giderlerinden sorumlu tutulmuştur. Ancak somut olayda, davacıların sorumlu tutulması gereken harç ve yargılama giderlerinin davalı İsmail'den sorumlu tutulmaması vekalet ücreti tayininde yanılgılı değerlendirme olarak görülmüştür, çünkü davalı İsmail'in muvazaalı işlem tarafı olduğu belirtilmiştir. **Çoklu Talep Durumunda Uygulama:** * Davacının birden fazla talep (örn. tapu iptal ve tescil olmazsa tazminat) olması ve feragat veya kabulün sadece bir talebe ilişkin olması halinde, yargılama gideri sorumluluğu o talebin değeri üzerinden belirlenir. * **Harç Hesaplaması:** Harçlar Kanunu'nun 22. maddesi, 'Davadan feragat veya davayı kabul veya sulh, muhakemenin ilk celsesinde vuku bulursa, karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır.' hükmünü taşır. Kısmi feragat/kabul durumunda, harç bu kısım üzerinden ve ilgili oranlara göre hesaplanır. * **Vekalet Ücreti Hesaplaması:** Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) genel hükümleri ve 6. maddesi (ön inceleme tutanağına göre yarısı/tamamı) kısmi kabul/feragat edilen talep değeri üzerinden uygulanır. Yargıtay, vekalet ücreti hesaplamasında, keşfen belirlenen ancak harcı tamamlanmayan bedel üzerinden değil, harcı tamamlattırılmış dava değerinin esas alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/2481 E., 2017/3503 K.). **Önemli Hususlar:** * **İspat Yükü:** Davalının HMK 312/2'deki istisnadan yararlanabilmesi için, davanın açılmasına kendi hal ve davranışlarıyla sebebiyet vermediğini ve ilk duruşmada kabul ettiğini ispatlaması gerekir. * **Hakkaniyet:** Yargılama giderlerinin belirlenmesinde, genel olarak hakkaniyet ilkesi gözetilir. Mahkeme, tarafların davanın açılmasına ve uzamasına olan katkılarını değerlendirir. Özetle, kısmi feragat veya kabul durumunda yargılama giderleri, ilgili talep sonucunun değeri veya oranı üzerinden hesaplanır. Bu, yargılama ekonomisi ve tarafların sorumluluklarının adil bir şekilde dağıtılması ilkesine hizmet eder.