HMK Madde 312'de yer alan 'Feragat veya kabul hâlinde yargılama giderleri' kuralının temel prensibi nedir? Özellikle HMK 312/2'deki istisnai durumun uygulama koşulları nelerdir ve bu kuralın Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile ilişkisi nasıl yorumlanmaktadır?
HMK Madde 312, feragat ve kabul durumlarında yargılama giderlerinin hangi tarafa yükleneceğini düzenler. Bu madde, yargılama giderlerinden sorumluluğun genel prensibini (HMK 326) özel olarak feragat ve kabul işlemlerine uyarlar. **Temel Prensip [HMK Madde 312/1]:** * 'Feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir.' Bu prensip, davanın açılmasına neden olan veya onu sürdüren tarafın, davanın sonlanmasıyla oluşan giderlerden sorumlu tutulması esasına dayanır. Feragat veya kabul, talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkin ise, yargılama giderlerine mahkûmiyet de o oranda belirlenir. * Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2016/10187 E., 2018/6693 K. sayılı kararı gibi birçok içtihatta, feragatın davayı kesin olarak sonuçlandıran hukuki bir neden olduğu ve hükmün kesinleşmesinden önceki herhangi bir aşamada (temyiz aşaması dahil) davadan feragat edilebileceği belirtilmiştir. **İstisnai Durum ve Koşulları [HMK Madde 312/2]:** * 'Davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargılamanın ilk duruşmasında da davacının talep sonucunu kabul etmiş ise yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez.' * **Koşullar:** Bu istisnanın uygulanabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi şarttır: 1. **Davanın Açılmasına Sebebiyet Vermeme:** Davalının kendi tutum ve davranışlarıyla davanın açılmasına neden olmamış olması. Örneğin, davacı haklı bir taleple gelmişse ancak davalı bu talebi dava açılmadan önce yerine getirmemişse, davanın açılmasına sebebiyet vermiş sayılabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2017/12509 E., 2017/18188 K. sayılı kararında, davalının süresinde davayı kabul etmesine rağmen, dava açılmasına sebebiyet vermediği anlaşılması nedeniyle yargılama giderinden muaf tutulması gerektiği belirtilmiştir. Ancak Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2014/14491 E., 2016/2167 K. sayılı kararında, mirasçılardan mal kaçırma amaçlı işlem yapan davalının dava açılmasına sebebiyet vermediğinden söz edilemeyeceği belirtilmiştir. 2. **İlk Duruşmada Kabul:** Davalının, yargılamanın ilk duruşmasında davacının talep sonucunu kabul etmesi. (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2015/12184 E., 2017/17533 K. sayılı kararı). **Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) ile İlişkisi:** * AAÜT Madde 6'ya göre, anlaşmazlık, feragat, kabul, sulh veya herhangi bir nedenle ön inceleme tutanağı imzalandıktan sonra giderilirse, tarife hükümleriyle belirlenen vekalet ücretlerinin tamamına hükmolunur. Ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar giderilirse yarısına hükmolunur. * HMK 312/1, feragat veya kabul edenin aleyhine yargılama gideri ödeme yükümlülüğü getirirken, AAÜT 6 bu yargılama giderlerinin içinde vekalet ücretinin de nasıl hesaplanacağını belirler. * Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2017/3197 E., 2017/4600 K. sayılı kararında, davacının davadan feragat ettiği durumda, kendisini vekille temsil ettiren davalı lehine HMK 312/1 ve AAÜT 6 uyarınca vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. * **Özel Kanun İstisnaları:** Bazı özel kanunlar, genel kurala istisna getirebilir. Örneğin, Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 2016/19849 E., 2017/845 K. sayılı kararına göre, 6552 sayılı Kanun'un 3201 sayılı Kanun'a eklediği Geçici 8. madde uyarınca, belirli davalardan feragat eden davacı aleyhine yargılama giderlerine vekalet ücreti dahil hükmedilmez. Bu tür özel düzenlemeler, HMK 312'nin genel kuralına göre öncelik taşır. Bu hükümler, tarafların davayı gereksiz yere uzatmasını engellemeyi ve uyuşmazlığın hızlı bir şekilde çözülmesini teşvik etmeyi amaçlar, aynı zamanda davanın açılmasına neden olmayan tarafın mağduriyetini önler.