CMK Madde 34 uyarınca bir mahkeme kararının 'gerekçeli' olması ne anlama gelir ve Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay içtihadı bu ilkeyi nasıl yorumlamaktadır? Ayrıca, gerekçede hangi unsurların bulunmaması 'gerekçesizlik' kabul edilir?
CMK Madde 34'e göre, hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı (karşı oy dâhil) gerekçeli olarak yazılır. Gerekçenin yazımında CMK 230 uncu madde göz önünde bulundurulur. Gerekçeli karar ilkesi, Anayasa'nın 141/3 maddesiyle anayasal bir zorunluluk olarak güvence altına alınmıştır. Bu ilke, adil yargılanma hakkının (Anayasa 36, AİHS 6) önemli bir unsurudur. **Gerekçeli Kararın Anlamı ve Yorumu:** * **İnandırıcılık ve Denetlenebilirlik:** Yargıtay 6. Ceza Dairesi'nin 2021/6737 E., 2022/1389 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, mahkeme kararlarının sanıkları, mağdurları, Cumhuriyet Savcısını ve herkesi inandıracak, Yargıtay denetimine olanak verecek biçimde olması gerekmektedir. Yargıtay, gerekçelerle tutarlılık denetimi yaparak disiplin işlemini yerine getirir. * **Unsur ve Değerlendirmeler:** Gerekçede, dayandığı tüm verilerin, bu veriler konusunda mahkemenin ulaştığı sonuçların, iddianamenin, savunma ve tanık anlatımlarına ilişkin değerlendirmelerin açık olarak yansıtılması, sanığın hangi eyleminin suç sayıldığı açıklandıktan sonra kabul edilen bu eylemin hukuki nitelendirilmesinin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. (Yargıtay 6. CD., 2021/6737 E. , 2022/1389 K.; Yargıtay 1. CD., 2024/163 E. , 2024/838 K.; Yargıtay Ceza Genel Kurul Kararı: 2019/460). * **Keyfiliği Önleme:** Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 07.06.1976 tarihli ve 1976/3-4 E., 1976/3 K. sayılı kararı ile Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 11.04.2019 tarihli, 2018/9-593 E. ve 2019/314 K. sayılı kararında gerekçenin, hükmün dayanaklarının akla, hukuka ve dosya muhtevasına uygun açıklaması olduğu, keyfiliği önlemek ve tarafları tatmin etmek niteliği taşıdığı belirtilmiştir. **Gerekçesizlik Sayılan Haller:** * **Yasa Metninin Tekrarı:** Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 13.02.2020 tarihli ve 2016/1414 E., 2020/101 K. sayılı kararı, kanun metninin tekrarından ibaret ifadelerin kanunî bir gerekçeye vücut vermeyeceğinin altını çizmiştir. Benzer şekilde, Yargıtay 11. Ceza Dairesi'nin 2017/17060 E., 2018/255 K. sayılı kararı, yasa metinlerindeki ifadelerin tekrarının, somut olaya ve failine özgülenmediği müddetçe yeterli bir gerekçe olmadığını belirtmiştir. * **Yetersiz Tartışma ve Değerlendirme:** İddia ve savunmada ileri sürülen görüşlerin gösterilmemesi, delillerin tartışılıp değerlendirilmemesi, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin gösterilmemesi, delillerle sonuç arasında bağ kurulmaması (Yargıtay 4. CD., 2017/3394 E., 2018/86 K.; Yargıtay 11. CD., 2017/5383 E., 2018/34 K.; Yargıtay 11. CD., 2016/6767 E., 2017/4249 K.; Yargıtay 3. CD., 2016/8862 E., 2017/1554 K.). * **Talepler Hakkında Karar Verilmemesi:** Sanık müdafiinin soruşturmayı genişletme veya tanık dinletme gibi talepleri hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilmeden hüküm kurulması (Ceza Genel Kurul Kararı: 2019/460). * **Olayın Somutlaştırılmaması:** Gerekçede somut olayın, sanığın eylemlerinin ve suç unsurlarının açıkça yansıtılmaması (Yargıtay 11. CD., 2017/5383 E., 2018/34 K.). Bu durumlar, kararların denetime elverişli olmamasını sağlar ve adil yargılanma hakkının ihlaline yol açabilir.