Bir yabancı, adli yardım talebinde bulunarak Türkiye'de bir dava açmak istemektedir. HMK m. 334/3'te belirtilen 'karşılıklılık şartı' ne anlama gelmektedir ve bu şartın varlığı nasıl tespit edilir? Bu şartın istisnaları var mıdır?

'Karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı', bir yabancının Türkiye'de adli yardımdan yararlanabilmesi için, o yabancının vatandaşı olduğu ülkede de Türk vatandaşlarına aynı hakkın (adli yardım hakkının) fiilen veya hukuken tanınıyor olması anlamına gelir. Bu şartın varlığı iki şekilde tespit edilebilir: 1) Akdi Karşılıklılık: Türkiye ile ilgili devlet arasında, adli yardım konusunu da içeren bir uluslararası sözleşme (örneğin, Lahey Hukuk Usulüne Dair Sözleşme) bulunması. 2) Fiili veya Kanuni Karşılıklılık: İki ülke arasında bir sözleşme olmasa bile, ilgili ülkenin kanunlarının veya yargı uygulamasının Türk vatandaşlarına adli yardım imkanı tanıması. Bu durum, Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü aracılığıyla Dışişleri Bakanlığı kanalıyla sorulup öğrenilir. Bu şartın önemli istisnaları vardır. Özellikle 'vatansızlar' ve 'mülteciler' için karşılıklılık şartı aranmaz. Ayrıca, Türkiye'nin taraf olduğu ve karşılıklılık şartı aramayan özel uluslararası sözleşmeler (örneğin, Çocuk Hakları Sözleşmesi) kapsamındaki kişiler için de bu şart aranmayabilir.