CMK'ya göre 'adli arama' ve 'önleme araması' arasındaki temel farkları, amaçları ve karar alma yetkileri açısından karşılaştırınız.

CMK'ya göre 'adli arama' ve 'önleme araması' arasındaki temel farklar, amaçları ve karar alma yetkileri açısından şu şekilde karşılaştırılabilir: **1. Amaç:** * **Adli Arama (CMK 116-122):** Amacı, işlenmiş bir suçun şüphelisini veya sanığını yakalamak, suç delillerini veya müsadereye tabi eşyayı elde etmektir. Yani suçun aydınlatılması ve faillerin bulunması sonrası delil elde etme ve müsadere amaçlıdır (CMK 116, Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.5). * **Önleme Araması (PVSK 9, Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.18-26):** Amacı, suçların işlenmesini önlemek, kamu güvenliğini ve asayişi korumak, tehlikeleri bertaraf etmek, taşınması veya bulundurulması yasak olan silah, patlayıcı madde veya eşyayı tespit etmektir. Suç işlenmeden önceki aşamada, muhtemel bir zararı veya suçun gerçekleşmesini engelleme hedefi taşır (Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.19). **2. Hukuki Niteliği:** * **Adli Arama:** Ceza Muhakemesi Hukuku'nun bir koruma tedbiridir. * **Önleme Araması:** İdari bir işlem olmakla birlikte, kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale etmesi nedeniyle kanuni güvencelere tabidir. **3. Karar Alma Yetkisi:** * **Adli Arama (CMK 119):** Kural olarak **hâkim kararı** ile yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Ancak konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, sadece hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin emri yeterli değildir. * **Önleme Araması (PVSK 9, Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.19):** Kural olarak **hâkim kararı** ile yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise **mülkî âmirin (vali veya kaymakam)** yazılı emriyle yapılabilir. Cumhuriyet savcısının önleme araması karar alma sürecinde bir görev ve fonksiyonu yoktur. Kolluğun kendi içindeki birim amirlerinin emriyle önleme araması yapılamaz. **4. Yer ve Zaman Kapsamı:** * **Adli Arama:** Kişinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerlerde yapılabilir. Kural olarak gündüz yapılır, ancak suçüstü hali, gecikmesinde sakınca, firar eden kişinin yakalanması gibi istisnalarda gece de yapılabilir. * **Önleme Araması:** PVSK m.9'da sayılan belirli kamuya açık yerlerde (toplantı ve gösteri yürüyüşleri, topluca bulunulan yerler, toplu taşıma araçları vb.) yapılabilir. Konut, yerleşim yeri, kamuya açık olmayan işyerleri ve eklentilerinde hiçbir şekilde önleme araması yapılamaz, şartları varsa ancak adli arama yapılabilir. Gece ile ilgili bir kısıtlama yoktur. **5. Delillerin Hukuka Uygunluğu:** * Her iki arama türünde de hukuka aykırı şekilde elde edilen deliller, Anayasa 38/6 ve CMK 206/2-a, 217/2 uyarınca hükme esas alınamaz. YARGITAY CEZA GENEL KURULU'nun 2016/732 E., 2019/439 K. sayılı kararı, bu ayrımları ve arama türlerinin hukuki geçerlilik koşullarını detaylıca ele almıştır.