Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2014/15147 E. sayılı kararında, muris muvazaasına dayalı bedel talepli bir davanın, mahkemece 'tenkis davası' olarak nitelendirilip hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi neden hatalı bulunmuştur?

Hatalı bulunmasının temel nedeni, hukuki nitelemedeki yanılgıdır. Davacılar, iddialarını açıkça 'muris muvazaası' hukuksal nedenine dayandırmış ve taşınmazlar el değiştirdiği için 'bedel' talep etmişlerdir. Muris muvazaasına dayalı davalar, zamanaşımına tabi olup herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Tenkis davası (TMK m. 571) ise saklı payın ihlaline dayanır ve bir ve on yıllık hak düşürücü sürelere tabidir. Mahkemenin, davacıların hukuki nitelendirmesini ve talebini yanlış yorumlayarak, muris muvazaası davasını tenkis davası olarak kabul etmesi ve buna göre hak düşürücü süre uygulaması, HMK m. 33 uyarınca 'hukuku re'sen uygulama' görevine aykırıdır ve bu nedenle karar bozulmuştur. Hakim, tarafların bildirdiği vakıalarla bağlıdır ancak hukuki nitelemeyi kendisi doğru yapmak zorundadır.