Basit yargılama usulünde mahkemenin, HMK m. 320/1 uyarınca 'dosya üzerinden karar verme' yetkisi hangi hallerde kullanılabilir? Bu yetkinin 'hukuki dinlenilme hakkı' ile çelişmemesi için nelere dikkat edilmelidir?

Mahkemenin dosya üzerinden karar verme yetkisi, istisnai bir yetkidir ve 'mümkün olan hâllerde' kullanılabilir. Bu haller şunlardır: 1) Uyuşmazlığın Sadece Hukuki Bir Sorundan İbaret Olması: Taraflar maddi vakıalarda anlaşıyor, ancak sadece bu vakıalara uygulanacak hukuk kuralı konusunda (örneğin bir sözleşme hükmünün yorumu) anlaşılamıyorsa ve delil toplanmasına (tanık dinleme, keşif vb.) gerek yoksa. 2) Dava Şartı veya İlk İtiraz Sebebiyle Davanın Reddi: Dava şartı noksanlığı (örneğin, hukuki yarar yokluğu, kesin hüküm) veya ilk itiraz (örneğin, yetki itirazı) nedeniyle davanın esasına girilmeden karar verilebilecekse. Bu yetkinin hukuki dinlenilme hakkıyla çelişmemesi için, tarafların dilekçelerinde tüm iddia, savunma ve delillerini sunmuş olmaları ve mahkemenin kararını sadece bu dilekçelerdeki malzemeye dayandırması gerekir. Eğer en ufak bir maddi vakıa çekişmesi varsa veya hakim taraflardan ek bir açıklama alma ihtiyacı duyuyorsa, duruşma açması zorunludur.