Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2015/10592 E. sayılı kararında, mahkemenin, davalının ödeme savunmasına ilişkin banka hesap ekstrelerini getirtmeden karar vermesi 'eksik inceleme' olarak nitelendirilmiştir. Bu durum, HMK m. 318'in katı uygulaması ile hakimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31) arasındaki dengeyi nasıl göstermektedir?

Bu karar, iki ilke arasındaki dengeyi göstermesi açısından önemlidir. HMK m. 318, delillerin taraflarca sunulmasını ister. Ancak davalı, ödeme yaptığını iddia edip banka dekontlarını sunmuşsa, mahkemenin bu savunmayı görmezden gelmesi beklenemez. Davalının sunduğu dekontlar bir 'başlangıç' teşkil eder. Mahkemenin, bu savunmanın doğruluğunu tam olarak teyit etmek için ilgili bankadan hesap ekstrelerini istemesi, HMK m. 31'de düzenlenen 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' kapsamındadır. Hakim, tarafların ileri sürdüğü ancak eksik belgelendirdiği bir hususu netleştirmek için delil gösterilmesini veya ilgili yerden belge getirtilmesini isteyebilir. HMK m. 318'in katı lafzı, hakimin davayı aydınlatma ödevini ve maddi gerçeğe ulaşma amacını tamamen ortadan kaldırmaz. Özellikle ödeme gibi borcu sona erdiren iddialarda, mahkemenin daha araştırmacı bir rol üstlenmesi beklenir.